Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku

Końca dobiegają prace nad porządkowaniem i zabezpieczaniem zbiorów z archiwum jezuitów kłodzkich. Do archiwum powróciły już poddane konserwacji 33 średniowieczne pergaminy

Prace prowadzono w ramach projektu „Archiwa jezuitów kłodzkich. Od-Nowa 2”, który otrzymał dotację Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w konkursie „Wspieranie działań archiwalnych”. Projekt zakładał inwentaryzację zbiorów dokumentów datowanych od XIII w. oraz konserwację 33 pergaminów z zasobu archiwum jezuitów kłodzkich. Przeprowadzono również wstępne prace nad opisem zbioru oraz identyfikacją historyczną i artystyczną. Część zgromadzonych archiwaliów została opisana już ponad 90 lat temu. Jednym z zadań współczesnych badaczy było porównanie zbiorów z opublikowanym w 1927 roku katalogiem. Okazało się, że wielu dokumentów brakuje, ale natrafiono również na liczne nieskatalogowane wówczas materiały.

Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku

Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku

Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku
Dokumenty z zasobu archiwum Ojców Jezuitów w Kłodzku.

Akcję ratowania zbiorów rozpoczęto w maju ubiegłego roku. Pod okiem specjalistów wolontariusze porządkowali blisko 150 metrów bieżących dokumentów archiwum kościelnego parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Drugi etap prac rozpoczął się w tym roku i skupił się na zasobach zgromadzonych w dawnym klasztorze jezuitów.

Zbiory te stanowią zaskakująco bogate źródło dotychczas niepublikowanych materiałów archiwalnych. Znajdują się wśród nich zarówno dokumenty historii kościoła, jak i życia społecznego, w tym dokumenty finansowe, akty prawne, księgi urodzeń datowane od schyłku XVI w., a także rysunki projektowe znakomitych artystów i architektów.

Wiele dokumentów spisanych zostało na papierze oznaczonym znakami wodnymi regionalnych i czeskich młynów papierniczych. Niezwykle ciekawe są okładki rękopisów i ksiąg, zdobione misternymi rysunkami lub z wykorzystaniem zapisanych średniowiecznych fragmentów papieru i pergaminu. Cenny element dokumentów stanowią pieczęcie. Wiele z nich zachowało się w dobrym, choć wymagającym konserwacji stanie. Część stanowią pieczęcie papieskie, kardynalskie oraz sygnatury najmożniejszych rodów europejskich.

Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku

Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku

Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku
Pieczęcie z zasobu archiwum Ojców Jezuitów w Kłodzku.

– Znaleźliśmy bardzo stare i nieprodukowane w tym czasie w Polsce dokumenty papierowe. Wiele z niezwykle cennych, unikatowych materiałów i przepięknych pieczęci czeka jeszcze na identyfikację – mówi koordynator zadania i autor projektu Henryka Szczepanowska. – Jesteśmy zachwyceni również niezwykle oddaną i zaangażowaną grupą ludzi, którą udało nam się przy tym projekcie zgromadzić.

Prace inwentaryzacyjne i badawcze prowadzone były przez historyków sztuki z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie – dr Kingę Blaschke i
dr. Michała Kurzaja oraz historyka Mieczysława Kowalcze, który zajmował się również koordynacją prac wolontariuszy. Konserwację pergaminów, papieru, pasmanterii jedwabnej oraz pieczęci prowadzili prof. Weronika Liszewska oraz dr Jacek Tomaszewski z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W planach jest również przeprowadzenie kwerend w zbiorach innych archiwów w celu odnalezienia brakujących dokumentów kłodzkich oraz przygotowanie publikacji.

Inwentaryzacja i konserwacja bezcennych dokumentów z archiwum jezuitów w Kłodzku
Dokument po konserwacji zabezpieczony w specjalnym opakowaniu.

Wszystkie odnowione i zabezpieczone dokumenty trafią do odremontowanego archiwum jezuickiego.

– Archiwum było do tej pory niedostępne. Teraz, znajdujące się w nim bezcenne dokumenty kultury europejskiej oraz świadectwa historyczne ściśle związane z ziemią kłodzką staną się znów „żywym” materiałem – mówi Henryka Szczepanowska. – Dostępne dla nauki, regionalistów oraz młodzieży szkolnej staną się przyczynkiem do utrwalania świadomości dziedzictwa, jakie przypadło nam w udziale i pozostaje pod naszą opieką. Zasoby archiwum to również bardzo atrakcyjny obszar badawczy dla konserwatorów papieru, pergaminów, pieczęci, czy badaczy historii piśmiennictwa europejskiego.


„Wspieranie działań archiwalnych” to konkurs dotacyjny organizowany przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych od 2016 r. ze środków przekazywanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego celem jest udzielenie wsparcia podmiotom wytwarzającym i gromadzącym materiały archiwalne wchodzące w skład ewidencjonowanego niepaństwowego zasobu archiwalnego. Przyznawane środki pozwalają na realizację projektów z zakresu opracowywania, udostępniania i zabezpieczania materiałów archiwalnych. O przyznanie dotacji Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych ubiegać się mogą m.in. fundacje, stowarzyszenia oraz instytucje kościelne i religijne.

W ramach przeprowadzonych edycji konkursów w latach 2016-2018 dotację otrzymało blisko 80 beneficjentów. Łączna wysokość przekazanych środków wynosi obecnie ponad 3 mln zł.

Udostępnij