Publikacje archiwów państwowych

Publikacje archiwów państwowych

Filigrany w zasobie Archiwum Państwowego w Olsztynie, Andrzej UIewicz, Józef Dąbrowski, wyd. Archiwum Państwowe w Olsztynie, Olsztyn 2018, ss. 214

Publikacja przygotowana na Jubileusz 70-lecia Archiwum Państwowego w Olsztynie w nietypowy sposób przedstawia zachowane tam zbiory papierowych dokumentów. Czyni to przy pomocy znaków widocznych na przezroczu papierów. Mowa tu o historii zapisanej w strukturze papieru w postaci filigranów. Ich różnorodność zachwyciła Andrzeja Ulewicza, doświadczonego konserwatora, który w trakcie prac renowacyjnych miał ułatwiony dostęp do poszczególnych kart, umożliwiający sporządzenie odrysów z papieru zgromadzonych dokumentów. Przedstawienie tej kolekcji filigranów stanowi okazję do przybliżenia polskim czytelnikom dwóch mało znanych tematów. Na początek przedstawiono zarys historii technik rękodzielniczego wyrobu papieru, opracowany przez Józefa Dąbrowskiego. W Prusach taki wyrób papieru zapoczątkowano w r. 1524, a po trzystu latach aktywności manufaktury zostały wyparte przez maszynową produkcję „papieru bez końca” aż całkowicie zanikły.  [fragment wstępu, s. 7]

Praca wydana z okazji Jubileuszu 70-lecia APO składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy autorstwa Józefa Dąbrowskiego, przybliża historię papieru i techniki jego wyrobu. Dwa kolejne rozdziały autorstwa Andrzeja Ulewicza, poświęcone zostały filigranom. Andrzej Ulewicz gromadził materiał przez 20 lat swojej pracy nad konserwacją papieru w APO. Prezentowana pozycja nie zawiera całości zbioru filigranów. Przedstawia za to mało znane znaki z dawnych papierni z Prus oraz z młynów papierniczych funkcjonujący poza granicami Prus.

Sprzedaż publikacji prowadzi Archiwum Państwowe w Olsztynie pod nr tel.: 895276096

Cena: 90 zł

 


Publikacje archiwów państwowych

Mazurzy wobec wiary i Kościoła. Ewangelicyzm w relacjach duchownych i nauczycieli w XIX wieku, wstęp, tłumaczenie i opracowanie tekstów, Grzegorz Jasiński i Małgorzata Szymańska-Jasińska, Dąbrówno 2018, ss. 261

Grzegorz Jasiński oraz Małgorzata Szymańska-Jasińska opublikowali relacje, wspomnienia, dzienniki Mazurów, a wspólnym mianownikiem zbioru są kwestie wyznaniowe. Autorzy przygotowali łącznie osiem różnorodnych tekstów, m.in. relacje z wizytacji i z podróży, dziennik duchownego oraz wspomnienia nauczyciela. Część zgromadzonego materiału była już publikowana, niemniej autorzy po dokonanych poprawach zdecydowali się na ponowny ich druk. Natomiast relacja duchownego Friedmanna z wizyty na Mazurach, czy dokumenty po wizytacji szkolnej i kościelnej dokonanej przez generalnego Superintendenta dr Carusa, doczekały się swojego pierwszego wydania. Każdy z ośmiu publikowanych tekstów poprzedzony został szerokim wprowadzeniem, w którym przybliżona została postać  oraz kontekst powstania relacji.

Współwydawcą publikacji jest Archiwum Państwowe w Olsztynie.

 

 

 

 

 

 


Publikacje archiwów państwowych

Urzędnicy Starego i Nowego Miasta Braniewa do 1772 roku, Danuta Bogdan, Jerzy Przeracki, Olsztyn 2018, ss.  693

Pozycja powstała w ramach projektu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki Nr 0087/NPRH3/H11/82/2014, „Urzędnicy miejscy z ziem dawnej Rzeczpospolitej, Śląska i Pomorza w XIII-XVIII wieku”. Pracę,  współfinansowało Archiwum Państwowego w Olsztynie.

Wydawnictwo składa się zasadniczo z dwóch rozdziałów, w których wymieniono urzędników miejskich – osobno dla Starego i Nowego Miasta Braniewa, całość  spisów zaprezentowano w układzie chronologicznym.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Publikacje archiwów państwowychZnani – nieznani, Bartłomiej Samarski i Janusz Danieluk, Białystok 2016, ss. 435, ISBN 978-83-7657-272-7

W publikacji przedstawiono czternaście obszernych i bogato zilustrowanych biogramów osób zasłużonych w historii zarówno Białegostoku, jak i całego Podlasia. Autorzy publikacji w swych badaniach oparli się w głównej mierze na często nieznanym lub dotąd niewykorzystywanym materiale źródłowym, dzięki czemu wydawnictwo obfituje w ciekawostki, głównie z życia codziennego przedstawicieli lokalnych elit. Biogramy prezentowanych postaci wzbogacone zostały nie tylko dokumentacją pochodzącą z zasobu Archiwum, ale także relacjami rodzinnymi oraz unikatowymi materiałami ze zbiorów prywatnych.

Tom wydany nakładem Archiwum Państwowego w Białymstoku powstał dzięki dofinansowaniu przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.

 

 

 

 

 

 

 


Publikacje archiwów państwowych

Historia – Archiwa – Gdańsk. Studia dedykowane profesorowi Czesławowi Biernatowi w 90. rocznicę urodzin, red. dr hab. R. Kubicki prof. nadzw UG, dr A. Przywuska, współpraca K. Kozłowski, W. Stępniak, Gdańsk 2014, ss. 448, ISBN 978-83-64806-07-0, 978-83-933332-3-3

Publikacja wydana nakładem Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych, Archiwum Państwowego w Gdańsku i Uniwersytetu Gdańskiego zawiera artykuły poświęcone działalności prof. Czesława Biernata – uczonego, archiwisty i historyka, który przez ponad pięćdziesiąt lat związany był z gdańskim archiwum.

Studia zebrane są w czterech działach: „Działalność naukowa i zawodowa Czesława Biernata”, „Historia”, „Archiwoznawstwo i źródłoznawstwo” oraz „Archiwistyka i prace Archiwum Państwowego w Gdańsku”. Poprzedza je kalendarium życia zawodowego i naukowego oraz bibliografia prac profesora.

Publikacja nieprzeznaczona do sprzedaży.

 

 

 

 


Publikacje archiwów państwowych

Katalog pieczęci przy dokumentach samoistnych w zasobie Archiwum Państwowego w Bydgoszczy, oprac. Marcin Hlebionek, Warszawa 2012, ss. 543, ISBN: 978-83-62421-07-7

Barwnie wydany katalog ma charakter archiwalnej pomocy informacyjno-ewidencyjnej. Obejmuje zabytki sfragistyczne przy dokumentach samoistnych, wykazywanych w archiwalnych inwentarzach. W katalogu opisano łącznie ponad 550 odcisków pieczęci znajdujących się przy dokumentach z 42 zespołów archiwalnych: klasztornych, miejskich, dworsko-majątkowych, cechowych oraz kolekcji. Pieczęcie, pochodzące chronologicznie od początku XIII w. do początku XIX w., zostały podzielone według kryterium funkcjonalno-rzeczowego na sześć działów: królewskie, książęce, instytucji świeckich, instytucji kościelnych, miast i instytucji miejskich oraz pieczęcie osobiste. Opisy pieczęci zostały przygotowane zgodnie z zasadami sformułowanymi w międzynarodowej instrukcji opisu pieczęci oraz terminologią stosowaną w Międzynarodowym Słowniku Sfragistycznym.

Cena: 95 zł
Sprzedaż publikacji „Katalog pieczęci” prowadzi Archiwum Państwowe w Bydgoszczy.

 

 

 

 

 


 

Obława augustowska 1945. Okoliczności i ofiary w dokumentach archiwalnych, Tadeusz Radziwonowicz, Barbara Bojaryn-Kazberuk, Suwałki 2017, ss. 210, ISBN 978-83-904977-2-3

Autorzy publikacji podjęli się opisania przyczyn, okoliczności, przebiegu i skutków obławy augustowskiej. W rozważaniach uwzględnili aktywność podziemia niepodległościowego, które w 1945 r. tworzył w rejonie Puszczy Augustowskiej Inspektorat Suwalski Armii Krajowej Obywatelskiej orazszersze tło dramatycznych wydarzeń z lipca tego roku na ówczesnym polsko-litewsko-białoruskim pograniczu. Nie pominęli reakcji na obławę administracji lokalnej oraz historii poszukiwań ofiar sowieckiej zbrodni. Działania te prowadziły od 1945 roku głównie rodziny zaginionych, a początkowe także miejscowe władze. Prośby o odnalezienie w Związku Sowieckim aresztowanych ich bliscy kierowali do centralnych organów władz i różnych instytucji przez lata. W miarę upływu czasu rodziny traciły wiarę w to, że zobaczą ujętych w obławie lub poznają ich los. Wtedy, zwłaszcza po lata 60. XX wieku, wiele rodzin uzyskało drogą sądową formalne uznanie zaginionych osób za zmarłe.

Książkę wzbogacają liczne kopie materiałów archiwalnych ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach oraz z innych źródeł.

Wydanie publikacji było możliwe dzięki wsparciu finansowemu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz Dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału w Białymstoku.

 


 

Materiały źródłowe do dziejów legionistów internowanych w Szczypiornie w 1917 roku, wybór i oprac. Grzegorz Waliś, Kalisz 2017, ss. 491, ISBN 978-83-938559-8-8

Głównym założeniem wydawnictwa było zgromadzenie źródeł archiwalnych, prasowych i ikonograficznych dotyczących internowania legionistów Józefa Piłsudskiego w Szczypiornie pod Kaliszem w 1917 r. Publikacja składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza to materiały źródłowe: wspomnienia i relacje legionistów przebywających w obozie, korespondencja i sprawozdania urzędowe, korespondencja prywatna oraz artykuły i informacje prasowe. W drugiej części, ilustracyjnej, która także ma charakter źródłowy umieszczono: archiwalia, druki ulotne, fotografie życia obozowego, grafikę i literaturę obozową, rękodzieło, numizmaty i różne formy upamiętnienia (medale oraz archiwalne i współczesne zdjęcia pomników i tablic pamiątkowych). Łącznie zamieszczono 326 dokumentów źródłowych i 107 ilustracji. Dodatkowo na końcu książki umieszczono plan obozu.

Wydawnictwo opatrzono przedmową, wstępem oraz aparatem pomocniczym: wykazem skrótów, spisem dokumentów, wykazem ilustracji, rozbudowanym indeksem osobowym, bibliografią oraz anglojęzycznym streszczeniem.

Publikacja ukazała się dzięki finansowemu wsparciu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz Urzędu Miejskiego w Kaliszu.

 


 

Polskie komputery rodziły się w Elwro we Wrocławiu. Rola Wrocławskich Zakładów Elektronicznych ELWRO w rozwoju informatyki w Polsce, Barbara Maćkowiak, Andrzej Myszkier i Bogdan Safader, ss.105, Wrocław 2017, ss.105, ISBN 978-83-7795-013-5

Monografia przygotowana w oparciu o materiały źródłowe AP Wrocław przedstawia dzieje przedsiębiorstwa w latach 1959–2000, odzwierciedlając polską drogę do informatyzacji kraju. Autorzy rozważają m.in. różne aspekty produkcji pionierskich komputerów ODRA, które zinformatyzowały (zrewolucjonizowały) całe branże gospodarki polskiej, w tym setki kluczowych instytucji. Ponadto komputery „elwrowskie” zdominowały w krótkim czasie rynek informatyczny w krajach Europy Środkowo – Wschodniej i części Azji. Książka jest adresowa do wszystkich znawców i sympatyków elektroniki i informatyki.

Publikacja została sfinansowana ze środków Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, Stowarzyszenia na Rzecz Promocji Dolnego Śląska we Wrocławiu oraz Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Aglomeracji Wrocławskiej. Patronat honorowy nad projektem objęło Polskie Towarzystwo Informatyczne w Warszawie.

 


Publikacje archiwów państwowychStosunki dawnej Rzeczypospolitej z Persją Safawidów i katolikosem w Eczmiadzynie w świetle dokumentów archiwalnych, Stanisław Jaśkowski, Dariusz Kołodziejczyk i Piruz Mnatsakanyan, Warszawa 2017, ss. 374 + XXVI, ISBN 978-83-948374-0-2

 

Publikacja stanowi edycję źródłową 18 dokumentów pochodzących z lat 1608-1712. Zawiera m.in. korespondencję dyplomatyczną prowadzoną pomiędzy władcami Persji i Rzeczypospolitej oraz najwyższymi dostojnikami obu państw, a ponadto korespondencję katolikosów ormiańskich z królami polskimi. Książkę poprzedza obszerny wstęp historyczny oraz wprowadzenie wyjaśniające specyfikę dokumentów safawidzkich, uzupełnione o notę edytorską.

Druga część książki zawiera edycję krytyczną dokumentów, z podaniem ich charakterystyki archiwalnej (w językach polskim i angielskim). Dokumenty zostały wydane w 5 wersjach: (1) zapis w języku oryginału – perskim lub ormiańskim, (2) tłumaczenie polskie, (3) tłumaczenie angielskie, (4) faksymile – skany barwne oraz (5) wersja elektroniczna.

Książka jest bezprecedensowym przedsięwzięciem naukowym na polskim rynku wydawniczym. Ekspercki zespół autorski (pracownicy naukowi Wydziału Orientalistyki i Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz z Instytutu Dawnych Rękopisów w Erywaniu) dokonał profesjonalnej edycji, transkrypcji i tłumaczenia dokumentów z języków i alfabetów orientalnych, których znajomość jest ograniczona do wąskiego kręgu specjalistów. Edycja ta wpłynęła na poprawienie opisów archiwalnych dokumentów perskich i ormiańskich przechowywanych w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych

Publikacja ukazała się dzięki dofinansowaniu przekazanemu przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego.

 


Przeczytano, przyjęto, podpisano. Polskie protokoły sądów rozjemczych w powiecie strzeleckim w XIX wieku. Edycja źródłowa ze zbiorów Archiwum Państwowego w Opolu, oprac. M. Iżykowska, A. Starczewska-Wojnar, Opole 2017, ss. 644, ISBN 978-83-940452-9-6, ISBN 978-83-65681-10-2

Publikacja zawiera wszystkie polskojęzyczne protokoły sądowe pochodzące z ksiąg protokolarnych sądu rozjemczego, działającego w drugiej połowie XIX wieku w różnych miejscowościach powiatu strzeleckiego. Zachowane w Archiwum Państwowym w Opolu księgi i ich zawartość potwierdzają mało znaną tezę, że język polski używany był na Górnym Śląsku aż do końca stulecia nie tylko w kontaktach rodzinnych i sąsiedzkich, w codziennych potrzebach komunikacyjnych mieszkańców wsi, ale również w kontaktach z pruskim, a później niemieckim wymiarem sprawiedliwości. Protokołów polskich, zapisanych w latach 1842-1904 w strzeleckich księgach sądów rozjemczych, jest ponad tysiąc pięćset. Utrwalone w nich sprawy dotyczą spłaty długów, sporów sąsiedzkich o miedzę, o posądzenie o kradzież, o pobicie, wreszcie o zniewagę. Odsłaniają one nieznane dziś oblicze przeszłości, zawierają bogactwo szczegółów obyczajowych, faktów z życia codziennego mieszkańców wsi powiatu strzeleckiego, świadectw ich mentalności i zachowania. Zapewne okażą się inspirujące dla badaczy przeszłości, historyków, kulturoznawców, językoznawców oraz wszystkich osób zainteresowanych Śląskiem i jego dziejami. Poza tekstami protokołów, książka zawiera wstęp poświęcony instytucji sądu rozjemczego oraz jej rozwojowi w okresie, z którego pochodzą publikowane materiały. W końcowej jej części zamieszczono słowniczek, objaśniający znaczenie wyrazów dawnych, gwarowych i zapożyczonych z języków obcych. Zaopatrzona jest także w kilka indeksów, które ułatwią czytelnikom czerpanie konkretnych informacji z przedstawionego zasobu, np. indeks geograficzny, wykaz mikrotoponimów, wykaz nazw dawnych zawodów i statusów społecznych.

Publikacja została dofinansowana przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


 

Regesty dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku/Regestů listin uložených v Horním Slezsku, tom III (1451-1475), oprac. zespół pod red. Antoniego Barciaka i KarlaMüllera, Katowice – Opava – Opole 2017, ss. 175, ISBN 978-83-63031-02-2

Trzeci tom „Regestów dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku/Regestů listin uložených v Horním Slezsku” obejmuje regesty dokumentów z lat 1451–1475oraz 47 znalezionych dodatkowo dokumentów z wcześniejszego okresu.Niniejszy tom obejmuje łącznie 276 regestów dokumentów, a w tym25 transumptów. Największa liczba pochodzi z Archiwum Państwowego w Opolu,a zwłaszcza z zespołu Akta miasta Nysy. Ponadto z polskiej strony są reprezentowaneArchiwum Państwowe w Katowicach i jego oddziały w Cieszynie, Pszczynie,Gliwicach i Raciborzu. Po czeskiej stronie przeważa liczbą opracowanych dokumentówcentrala Krajowego Archiwum w Opawie, a zwłaszczazespół Śląskie Archiwum Stanowe w Opawie,a także dokumenty z powiatowych archiwów państwowych w Karwinie i Opawie.Tylko pojedyncze pochodzą z powiatowych archiwów państwowych w runtálu, Jeseníkui w Novým Jičínie.

Od początku przyjęto założenie, że wydawnictwo obejmie cały historyczny Górny Śląsk, czyli obszar działalności archiwów państwowych w Katowicach, Opolu i Opawie. Tom pierwszy obejmował dokumenty do 1400 roku i został wydany w 2004 roku, tom drugi lata 1401 – 1450, a wydano go w 2011 roku. Planowane jest opracowanie i wydanie tomu czwartego (ostatniego), obejmującego lata 1476 – 1500. Współwydawcami projektu są Archiwum Państwowe w Katowicach, Archiwum Państwowe w Opolu i Archiwum Krajowe w Opawie (Zemský archiv v Opavě).

Publikacja ukazała się dzięki wsparciu finansowemu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 

 


Publikacje archiwów państwowychRola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej, pod red. Jacka Krochmala, Warszawa 2017, ss. 838, ISBN 978-83-948374-3-3

Książka zawiera materiały z międzynarodowej konferencji archiwalno-historycznej „Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej (do roku 1918)”, zorganizowanej w 2016 r. w związku z wielkimi rocznicami kościelnymi: 1050. rocznicą Chrztu Polski, 500-leciem Reformacji oraz 420. rocznicą Unii Brzeskiej. Obszerna publikacja zawiera artykuły opracowane przez 42 historyków i archiwistów reprezentujących 21 ośrodków naukowych z Polski, Białorusi, Niemiec i Ukrainy.

Książka składa się z 5 części, w których przedstawione zostały dzieje Kościoła katolickiego różnych obrządków (łacińskiego, greckiego i ormiańskiego), Kościoła prawosławnego, Reformacji, Unii Brzeskiej. W piątej części książki zamieszczono artykuły autorstwa archiwistów państwowych i kościelnych, przedstawiających źródła kościelne w zasobie archiwów państwowych z Polski (AGAD, AP Łódź) i zagranicy (Państwowe Archiwum Obwodu Wołyńskiego w Łucku) oraz archiwów kościelnych polskich (Archiwum Konwentu Bonifratrów w Krakowie, Archiwum Parafii Wniebowzięcia NMP w Kłodzku, Biblioteka i Archiwum im. B. R. Tschammera w Cieszynie, archiwa parafialne) i zagranicznych (Archiwum kanoników Regularnych Laterańskich w Rzymie). Teksty zostały opublikowane w językach polskim, niemieckim i angielskim (streszczenia).

Publikacja ukazała się dzięki dofinansowaniu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz Biskupa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce.

 

 

 


 

Oblicza Reformacji w dokumencie, Mieczysława Chmielewska, Wrocław 2017, ss. 40, ISBN 978-83-7795-014-2

Publikacja stanowi katalogowe odzwierciedlenie wystawy zorganizowanej przez Archiwum Państwowe we Wrocławiu z okazji 500-lecia Reformacji.

Katalog poprzedzony wstępem podzielony został na kilka działów:
1. Czas tryumfu Reformacji, w tym oblicza reformatorów wrocławskich z cyklem unikatowych portretów ojców Kościoła oraz dwór cesarski wobec konfesji ewangelickiej, 2. Okres reformy katolickiej, tu m.in. kolejne prądy teologiczne i odłamy protestanckie, także portrety biskupów wrocławskich, 3. Spuścizna duchowa i materialna protestantyzmu, na którą składają się sylwety świątyń na Dolnym Śląsku, pierwotnie katolickich a później przejętych przez protestantów oraz kościołów budowanych przez samych ewangelików, 4. Kościoły reformowane wobec wyzwań ostatnich stuleci. W katalogu można zapoznać się z m.in. dokumentami wystawionymi przez papieża Leona X oraz cesarza Rudolfa II, w tym słynnym listem majestatycznym, wydany w 1609 r. w Pradze, na mocy którego katolicy i luteranie mogli posiadać kościoły i szkoły oraz swobodnie uczestniczyć w nabożeństwach z zachowaną pieczęcią cesarską w pozłacanej puszce.

 


Stare druki XV-XVII wieku w zbiorach biblioteki Archiwum Państwowego w Szczecinie.Katalog, oprac. Janina Kosman, Szczecin 2017, ss.172, ISBN 978-83-64642-27-2

Katalog rejestruje literaturę starodruczną z tego okresu, zachowaną w księgozbiorze biblioteki Archiwum Państwowego w Szczecinie, będącej spadkobierczynią niektórych historycznych księgozbiorów dawnego Szczecina. W zasobie tym szczególnie cenne są dwa inkunabuły – Biblia z 1487 r. wydana w Bazylei oraz pisma Francesco Filelfo, które ukazały się drukiem w Wenecji w 1489 r. Katalog zawiera 238 pozycji, a ich opisowi towarzyszy aparat pomocniczy w postaci: zestawienia sygnatur, wykazu proweniencji i indeksu topo-typograficznego. Opracowanie wzbogacono materiałem ilustracyjnym reprezentatywnym dla zawartych w nim pozycji. W kontekście zarówno naukowym, jak i popularyzatorskim jest  źródłem wiedzy o historycznym zasobie bibliotecznym szczecińskiego archiwum.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Szczecinie została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


 Szlak cysterski na Dolnym Śląsku w dokumencie archiwalnym, Janusz Gołaszewski, Bartosz Grygorcewicz i Ivo Łaborewicz, Wrocław 2017, ss. 152, ISBN 978-83-60033-01-02

Wydawnictwo prezentuje najważniejsze opactwa cysterskie na Dolnym Śląsku: Bardo, Henryków, Kamieniec Ząbkowicki, Krzeszów, Lubiąż i Trzebnicę. Poza syntetycznym opisem dziejów poszczególnych opactw oraz ich architektury i walorów artystycznych, w książce zamieszczono również reprodukcje materiałów archiwalnych pochodzących z zasobu Archiwum Państwowego we Wrocławiu, jak również Narodowego Archiwum w Pradze.

Wśród dokumentów na szczególną uwagę zasługują: dokument fundacyjny klasztoru w Lubiążu wystawiony w roku 1175 przez księcia Bolesława Wysokiego, dokument fundacyjny klasztoru cysterek w Trzebnicy z roku 1202 oraz bulla papieża Innocentego III z roku 1203 zatwierdzająca posiadanie przez joannitów kościoła w Bardzie. W publikacji nie zabrakło też materiałów ikonograficznych i zdjęć prezentujących pocysterskie dziedzictwo na Dolnym Śląsku.

Publikacja ukazała się nakładem Archiwum Państwowego we Wrocławiu i Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej.

 


 Reminiscencje Reformacji. Prusy – Mazury 1517-2017, pod red. Rudolfa Bażanowskiego i Beaty Wacławik, Prace Historyczne Archiwum Państwowego w Olsztynie, seria: Dziedzictwo Warmii i Mazur, t. II, Olsztyn 2017, s. 239, ISBN: 978-83-943822-6-1

Publikacja jest pokłosiem konferencji naukowej Reminiscencje Reformacji. Prusy – Mazury 1517-2017 współorganizowanej przez Archiwum Państwowe w Olsztynie. Wydawnictwo składa się z ośmiu artykułów autorstwa Jerzego Sojki, Almut Bues, Mirosława Lenarta, Andrzeja Saksona, Rudolfa Bażanowskiego, Wiesławy Kwiatkowskiej i Mateusza Superczyńskiego, Andrzeja Staniszewskiego i Iwony Liżewskiej. Teksty poruszają tematykę dziedzictwa i tradycji ewangelickich oraz procesu rozpowszechnia i popularyzowania tez Marcina Lutra.

 


W 500-lecie Reformacji (1517-2017). Z dziejów kościołów ewangelickich w dawnych Prusach Królewskich i Książęcych – tereny dawnych Prus Książęcych, pod red. Jarosława Kłaczkowa, Grzegorza Jasińskiego, Piotra Bireckiego, Toruń 2017, s. 835, ISBN: 978-83-8019-772-5

Publikacja poświęcona została dziejom kościołów i ewangelikom na terenie dawnych Prus Wschodnich. Wydawnictwo składa się z jedenastu tekstów autorstwa Marcina Hinza i Jerzego Sojki, Janusza Małłka, Piotra Bireckiego, Grzegorza Jasińskiego, Ingi Puidokiene, Jana Salm oraz Ilyi Dementev. Artykuły poruszają zagadnienia związane z rozwojem teologii ewangelickiej, tworzeniem i funkcjonowaniem parafii ewangelickich, dziejami luteranów oraz architekturą sakralną i wyposażeniem kościołów ewangelickich. Autorzy i redaktorzy nadali publikacji układ chronologiczno-tematyczny. Źródła archiwalne wykorzystane w wydawnictwie pochodzą m.in. z zasobu Archiwum Państwowego w Olsztynie.
Publikacja współfinansowana przez Archiwum Państwowe w Olsztynie.

 


 

Unia Brzeska i jej konsekwencje. W 420 rocznicę synodu unijnego, pod red. Anny Krochmal i Anny Nowak, Przemyśl 2017, ss. 354 + ilustracje, ISBN 978-83-88172-68-7

Książka stanowi pokłosie międzynarodowej konferencji naukowej, zorganizowanej w 2016 r. przez Archiwum Państwowe w Przemyślu we współpracy z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych w Warszawie oraz Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym we Lwowie, w  420 rocznicę synodu brzeskiego z 1596 r. oraz z okazji 1050 rocznicy chrztu Polski.

Publikacja zawiera 18 artykułów w języku polskim i ukraińskim, dotyczących dziejów unii w metropolii kijowskiej i eparchii przemyskiej, konfliktów między unitami i prawosławnymi w XVII stuleciu, roli zakonu bazylianów w procesie umocnienia pozycji Kościoła unickiego w XVIII w. oraz długofalowych konsekwencji tego wydarzenia w sferze religijnej, gospodarczej, kulturalnej i politycznej. Przystąpienie do unii kościelnej z Rzymem przez biskupów Cerkwi prawosławnej stanowiło nie tylko jedno z najważniejszych wydarzeń religijnych w dziejach I Rzeczypospolitej, lecz także miało swoje skutki dla relacji polsko-ukraińskich w XIX-XX w., a zwłaszcza w latach dwóch wojen światowych.

Autorzy poszczególnych tekstów reprezentują środowiska archiwalne i historyczne z Polski (Kraków, Lublin, Przemyśl, Rzeszów, Warszawa) oraz Ukrainy (Drohobycz, Lwów). Teksty artykułów wzbogacono materiałem ilustracyjnym, w tym unikalnymi dokumentami wystawionymi przez królów polskich oraz biskupów Kościoła wschodniego, pochodzącymi z zasobu Archiwum Państwowego w Przemyślu.

Sprzedaż książki  prowadzi Archiwum Państwowe w Przemyślu (ul. Lelewela 4, 37-700 Przemyśl, e-mail: archiwum@przemysl.ap.gov.pl, tel. + 16 670 3538)

 


Publikacje archiwów państwowych

Encyclopedia of the Ghetto. The Unfinished Project of the Łódź Ghetto Archivists, oprac. Adam Sitarek i Ewa Wiatr, Łódź 2016,  s. 320, ISBN 978-83-937512-9-7

Anglojęzyczna wersja książki „Encyklopedia getta. Niedokończony projekt archiwistów z getta łódzkiego”. Zawiera około 400 haseł encyklopedycznych przygotowanych przez pracowników Wydziału Archiwum administracji żydowskiej łódzkiego getta. Są one zilustrowane fotografiami i rysunkami w większości pochodzącymi z Archiwum Państwowego w Łodzi.
Publikacja ukazała się nakładem Archiwum Państwowego w Łodzi dzięki finansowemu wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Armia Andersa – w obiektywie i zbiorach płk. Leona Wacława Koca, wybór i opracowanie Anna Eliza Wasilewska, Warszawa 2016, s. 199, ISBN 978-83-63957-81-0

Wydawnictwo o charakterze albumowym, powstało w oparciu o materiały wchodzące w skład spuścizny płk. Leona Wacława Koca przekazanej przez jego rodzinę do zasobu Archiwum Akt Nowych w 2013 roku. Jej znaczącą część stanowią niepublikowane dotąd fotografie (2317 sztuk) przedstawiające początkowe etapy historii Armii Andersa, ewakuację na Bliski Wschód i jej dalsze losy, aż do momentu demobilizacji w Wielkiej Brytanii.

Publikacja ukazała się dzięki finansowemu wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Educare necesse est — ale jak i dlaczego? Przykłady dobrych praktyk edukacyjnych, pod red. Violetty Urbaniak, Warszawa 2017, s. 316, ISBN 978-83-946504-9-0

Publikacja poświęcona działalności edukacyjnej realizowanej przez archiwa. Tworzą ją 34 artykuły zamieszczone w trzech działach („Źródła archiwalne w edukacji szkolnej”, „Doświadczenia archiwów w działalności edukacyjnej i popularyzacyjnej”, „Działalność edukacyjna i popularyzacyjna archiwów a społeczeństwo”). Autorami są pracownicy archiwów państwowych, Instytutu Pamięci Narodowej, uczelni wyższych oraz nauczyciele wszystkich typów szkół. Teksty stanowią wynik przemyśleń autorów powstałych na podstawie ich praktycznych doświadczeń. W dobie coraz szybciej zmieniających się realiów politycznych, społecznych i gospodarczych, które nie pozostają bez wpływu na pracę archiwów, wydawnictwo to jest swego rodzaju podręcznikiem dobrych praktyk edukacyjnych, przydatnym nie tylko dla archiwistów.

Publikacja wydana nakładem Archiwum Państwowego w Warszawie dzięki finansowemu wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


 Archiwum nie jest nudne – z zasobu Archiwum Państwowego w Przemyślu, wybór i opracowanie Ewa Grin-Piszczek, Przemyśl 2017, s. 112, ISBN978-83-88172-67-0

Publikacja prezentuje wybrane materiały z zasobu Archiwum Państwowego w Przemyślu, pozwalając spojrzeć na tę instytucję jako miejsce przechowywania niezwykle ciekawych, czasem wręcz zaskakujących, zbiorów dokumentujących nie tylko życie znanych, wybitnych i zasłużonych osób, ale także – niemniej frapującą – codzienną egzystencję naszych przodków.

Wybrane dokumenty, fotografie i obiekty zostały zgromadzone w dziesięciu działach tematycznych: Przepisy kulinarne oraz receptury; Przemyśl i jego mieszkańcy; Dzieciństwo; Szkoło, kiedy Cię wspominam…; Ludzie listy piszą; Hultaje, złoczyńcy, wszetecznice; Magia, czary, wróżby; Flora i fauna; Magnaci, szlachta, ziemianie; Religie i wyznania.

 


Historia Gimnazjum w Bochni 1817-1904, wydały Agnieszka Gicala i Zofia Sitko, Kraków 2017, s. 224, ISBN 978-83-937907-7-7

Publikacja ukazała się w związku z 200-leciem 1. Liceum Ogólnokształcącego w Bochni. Podstawą wydawnictwa źródłowego jest przechowywany w zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie Oddział w Bochni rękopis, sporządzony w jednym egzemplarzu, unikalny i dotychczas w całości nieopublikowany. Kronika – pisana w językach łacińskim i polskim – przedstawia okoliczności powstania oraz funkcjonowania gimnazjum w okresie zaborów. Nowo powstała szkoła podlegała silnej presji politycznej, co wyraźnie widać we wpisach, przepełnionych lojalnością wobec zaborcy.

Tekst dostarcza różnorodnych informacji –oprócz wykazu nazwisk prefektów, dyrektorów i nauczycieli, zawiera dane o ich narodowości, wykształceniu, uposażeniu, drodze służbowej, podziale czynności, stanie zdrowia, ale także ogłoszenia i rozporządzenia dyrekcji, informacje o egzaminach rocznych i maturalnych, opisy świąt kościelnych, uroczystości państwowych i wizytacji. Osobną grupę informacji stanowią wpisy dotyczące trudności lokalowych szkoły, adaptacji budynku klasztornego dla potrzeb zakładu, budowy nowego gmachu i jego wyposażenia. W tle przewija się codzienne życie gimnazjalne, urozmaicone zapisami ważniejszych wydarzeń miejskich np. pożaru w kopalni w 1850 roku, budowy kolei w Bochni na trasie Kraków – Lwów czy stacjonowania wojsk rosyjskich w mieście w 1849 roku.

Tom wydano nakładem Archiwum Narodowego w Krakowie dzięki dofinansowaniu przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych w Warszawie oraz przy wsparciu Urzędu Miejskiego w Bochni i 1. Liceum Ogólnokształcącego w Bochni.

 


Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Wielkopolsce w latach 1914-1939, Krzysztof Stryjkowski, Poznań 2016, ss. 289. ISBN 978-83-926860-4-0

Publikacja dotyczy Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, jednej z najstarszych i najważniejszych organizacji polskich funkcjonujących nieprzerwanie ponad pół wieku (1884–1939) w Wielkopolsce. Omówiono w niej działalność stowarzyszenia w latach 1914-1939, tj. w okresie I wojny światowej oraz II Rzeczypospolitej. Po 1918 r. głównymi zadaniami gniazd sokolich była obrona i utrzymanie zdobytej niepodległości. Do 1926 r. było to jedno z największych stowarzyszeń prowadzących zajęcia z zakresu przysposobienia wojskowego. Po zamachu majowym jej udział w tym szkoleniu ulegał znacznemu osłabieniu, co było spowodowane przede wszystkim dynamicznym rozwojem struktur związanego z nowymi władzami Związku Strzeleckiego. Po 1945 r. „Sokołowi” nie pozwolono już prowadzić działalności, a wszelkie próby jego reaktywacji napotykały na zdecydowany opór nowej władzy państwowej. Opracowanie zostało przygotowane w oparciu o bogate źródłowo zespoły akt organizacji sokolich przechowywane w poznańskim Archiwum Państwowym.

Publikacja została przygotowana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


200 twarzy Koszalina. Fasady koszalińskich budynków. 200 Faces of Koszalin. Facedes od Koszalin bulidings. 200 Gesichter Koszalins. Fassaden der Gebäude Koszalins, pod red. Joanny Chojeckiej, Koszalin 2016, ss. 233, ISBN 978-83-64806-82-7, ISBN 978-83-61066-08-8

Zamysł „200 twarzy Koszalina. Fasad koszalińskich budynków”, jako II tomu serii wydawniczej AP w Koszalinie „Cossalin ad fontes”, pojawił się wśród koszalińskich archiwistów, podczas realizacji ministerialnego programu Kultura+. Dzięki pozyskanemu dofinansowaniu poddano cyfryzacji „Akta miasta Koszalina z lat 1555-1945”, a zeskanowane materiały udostępniono online. Wśród licznej dokumentacji, szczególne zainteresowanie budziły rysunki techniczne i projektowe miejskich budynków. W ślad za tym pojawiły się pytania i dyskusja o zachowanym krajobrazie historycznym we współczesnym mieście. Dzięki sięgnięciu przez koszalińskich archiwistów po specjalistów spoza instytucji, w tym regionalistów, a wśród nich kolekcjonerów i pasjonatów historii, uzyskano ciekawy efekt, potwierdzający także opinie, że archiwalia mogą zainteresować każdego, a architektura jest dla wszystkich. Ukazanie jej przez pryzmat różnorodnych źródeł historycznych, pozwala poznawać na nowo oblicza miasta, z których wiele ma swoją indywidualną historię. Przyjęta forma edycji jest swoistym przewodnikiem po mieście, w którym dzięki towarzyszącemu każdemu obiektowi planowi z jego usytuowaniem, łatwo odnaleźć się we współczesnej przestrzeni Koszalina.

Publikacja powstała dzięki dofinansowaniu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Na tułaczym szlaku… Powstańcy listopadowi na Pomorzu, red. naukowa Tomasz Katafiasz, Koszalin 2014, ss. 570, ISBN 978-83-89463-23-4, ISBN 978-83-61066-04-0, ISBN 978-83-64806-26-1

Powstańcy listopadowi do pruskiej prowincji Pomorze, a konkretnie do Koszalina i Sianowa, trafili we wrześniu 1833 roku. Ten powszechnie nadal mało znany wątek w dziejach jednego z największych powstań narodowych, zachęcił koszalińskie środowisko archiwistów i muzealników do zaprezentowania w 2014 roku aktualnego stanu badań nad powstaniem listopadowym, a także źródeł archiwalnych, dokumentujących okoliczności obecności powstańców listopadowych na ziemi koszalińskiej. Publikacja jest efektem konferencji naukowej, zorganizowanej przez Muzeum w Koszalinie i Archiwum Państwowe w Koszalinie w listopadzie 2014 roku. Udział w niej wzięli czołowi historycy i badacze, zajmujący się tematyką powstania listopadowego, wśród nich m.in. Norbert Kasparek, Krzysztof Marchlewicz, Piotr Roguski. Konferencji towarzyszyła okolicznościowa wystawa, przygotowana przez Tomasza Katafiasza z koszalińskiego Muzeum, redaktora naukowego publikacji oraz autora katalogu. Novum w tematyce i tytułowych badaniach stanowi szeroka charakterystyka zachowanych pomorskich źródeł archiwalnych, w tym także dotychczas zupełnie nieznanych, do których w swoich poszukiwaniach badawczych dotarła Joanna Chojecka z AP w Koszalinie.

Publikacja powstała we współpracy Archiwum Państwowego w Koszalinie i Muzeum w Koszalinie oraz dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Olsztyn w dokumentach. Wybór źródeł do historii rzemiosła 1474-1950, pod red. Danuty Bogdan, Olsztyn 2016, ss. 208, ISBN: 978-83-60839-73-7

Publikację poświęcono zjawisku kształtowania się olsztyńskiego rzemiosła na przestrzeni kolejnych stuleci. Obszerny zakres czasowy umożliwił prześledzenie procesu przeobrażeń lokalnego rzemiosła w oparciu o niezwykle różnorodny materiał archiwalny. Część zaprezentowanych w tomie dokumentów pochodzi z zasobu olsztyńskiego archiwum. Wśród zamieszczonych opracowań źródłowych znalazły się m.in. statuty cechu szewców, garncarzy, sukienników, księga zmarłych olsztyńskiego cechu kowali i płatnerzy z lat 1747-1930. Przygotowane do publikacji edycje dokumentów zostały wzbogacone o obszerne wstępy i komentarze naukowe, przybliżające specyfikę olsztyńskiego rzemiosła, jego znaczenie w poszczególnych okresach, jak również charakter środowiska olsztyńskich rzemieślników.

Tom ukazał się dzięki współpracy Archiwum Państwowego w Olsztynie i Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie.

 


Bitewnik Łódzki 1914. Numer specjalny, pod red. Michała Jagiełły,  Zbigniewa Janeczka, Piotra Zawilskiego, Łódź 2016, ss. 128, ISBN 978-83-937512-5-9

Publikacja o charakterze popularno-naukowym stanowi jubileuszową edycję wszystkich dotychczasowych dziesięciu numerów „Bitewnika Łódzkiego” – 9 numerów w języku polski i 1 w języku rosyjskim – które ukazały się w ciągu siedmiu lat. Redaktorzy dokonali wyboru artykułów, nadali im nowy układ oraz zamieścili kilka wcześniej niepublikowanych tekstów i zdjęć. Na łamach wydawnictwa zaprezentowano przede wszystkim materiały upowszechniające wiedzę o regionie łódzkim w okresie I wojny światowej. W projekt zaangażowani są profesjonalni historycy z Uniwersytetu Łódzkiego, pracownicy archiwów, muzealnicy, kolekcjonerzy, pasjonaci historii, w tym członkowie grup rekonstrukcyjnych.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Łodzi została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Katalog starych druków Archiwum Państwowego w Poznaniu, oprac. Michał Janeczek, Poznań 2016, ss.423, ISBN 978-83-65681-00-3, ISBN 978-83-926860-5-7

Stare druki znajdujące się w Archiwum Państwowym w Poznaniu to zbiór, który pochodzi głównie z dawnej biblioteki kościoła św. Jana w Lesznie, odzyskanej w ramach rewindykacji z Hernhut (Niemcy) w 1961 roku, oraz z prywatnej kolekcji ks. Stanisława Kozierowskiego, który zapisał swój księgozbiór w testamencie poznańskiemu Archiwum; reszta w naturalny sposób przeszła na własność Archiwum, kiedy swoją działalność zakończyło Reichsarchiv Posen. Zbiór liczy 1525 pozycji.

Ogromna wartość tej kolekcji bierze się stąd, iż wśród przechowywanych książek odnotowano wiele druków rzadkich i unikatów. Swego rodzaju ozdobą biblioteki są dzieła Johannesa Bugenhagena, Johanna Crella, Jana Długosza, Valeriusa Herbergera, Daniela Ernesta Jabłońskiego, Jana Jonstona, Andreasa Knopkena, Jana Amosa Komeńskiego, Samuela Friedricha Lauterbacha, Macieja z Miechowa, Sebastiana Münstera, Christiana Ottona Myliusa, Martina Opitza, Torquata Tassa, Andrzeja Węgierskiego czy Johanna Ludwiga von Wolzogena. Najwięcej książek pochodzi z XVII i XVIII wieku, ale ocalało też kilkadziesiąt druków z XVI wieku i jeden inkunabuł. Wiele druków ma piękne zabytkowe oprawy, co zdecydowanie podnosi ich wartość materialną i kulturową. Elegancka szata edytorska Katalogu sprawia, że jest to również piękna pozycja bibliofilska.

 


Pomeranica XVIII wieku w zbiorach biblioteki Archiwum Państwowego w Szczecinie. Katalog, oprac. Janina Kosman, Szczecin 2016, ss.191, ISBN 978-83-64-642-23-4

Publikacja przedstawia osiemnastowieczne pomeranica ze zbioru biblioteki szczecińskiego archiwum i stanowi kontynuację wydanego w 2013 r. katalogu Pomeranica XVI i XVII wieku w zbiorach biblioteki Archiwum Państwowego w Szczecinie. Wśród skatalogowanych obiektów znalazły się nie tylko trakty naukowe, polityczne, teologiczne przeznaczone głównie dla wąskiego i dobrze wykształconego kręgu odbiorców, ale także literatura piękna i czasopiśmiennictwo, które ze względu na postępującą alfabetyzację społeczeństwa zyskiwały coraz szerszy krąg odbiorców. Prezentowany w katalogu zbiór pomeraniców jest cennym materiałem dla historyków oraz badaczy różnych dziedzin życia społecznego i kulturalnego.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Szczecinie została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Zaścianek i dwór. Dwie ścieżki archiwalne. Dzieje zaścianka Kisielany Żmichy i ziemiańskiej rodziny Wolińskich w świetle archiwów rodzinnych, oprac. Artur Rogalski, Siedlce 2016, ss. 16 + LXIV, ISBN 978-83-939160-8-5, ISBN 978-83- 945696-1-7

Publikacja jest opatrzonym obszernym wstępem katalogiem wystawy archiwalnej, prezentującej materiały z archiwów rodzinnych w sposób dwudzielny: mieszkańców zaścianka szlacheckiego Kisielany Żmichy (pow. siedlecki) oraz ziemiańskiej rodziny Wolińskich z Kosowa Lackiego (pow. sokołowski), związanej m. in. z Melchiorem Wańkowiczem. Wydawnictwo jest efektem akcji „Zostań rodzinnym archiwistą” prowadzonej od kilku lat przez archiwa państwowe. W części poświęconej zaściankowi Kisielany Żmichy – wsi letniskowej znanej już w 20-leciu międzywojennym – materiały zostały usystematyzowane w grupach tematycznych, m. in: „Dzieciństwo”, „Młodość”, „Kawalerowie”, „Mężczyźni”, „Panny i kobiety”, „Wesela”, „Rodziny”, Starość i śmierć”, a także „Pola i ogrody”, „Pływacy, kajakarze, cykliści, narciarze”. Część poświęcona rodzinie Wolińskich prezentuje materiały od XVIII w. do współczesności pokazujące życie ziemiańskiej rodziny, znanej m. in. z hodowli koni pełnej krwi angielskiej.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Siedlcach we współpracy ze Stowarzyszeniem Kisielany Żmichy „Zielony Gaj” i Fundacją Rozwoju Badań Regionalnych „Sigillum” została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Księga miasta Pawłowa 1646-1762, opracował i wydał Marian Janusz Kawałko, Lublin 2016, ss. 240, ISBN 978-83-945713-1-3

Wydawnictwo prezentowane przez Archiwum Państwowe w Lublinie stanowi naukową edycją drugiej z trzech zachowanych ksiąg miejskich Pawłowa –  dawniej niewielkiego miasta ziemi chełmskiej, dziś mającego status wsi gminnej. Publikacja skierowana jest do szerokiego kręgu odbiorców zawodowo i amatorsko zainteresowanych historią regionu. Wydawcą księgi jest znany historyk-regionalista, poeta i działacz społeczny Marian Janusz Kawałko, zmarły w styczniu 2017 r.

Zapisy w księdze wójtowsko-ławniczej odzwierciedlają stosunki prawne między członkami tej na wpół rustykalnej społeczności w okresie ponad stu  lat, rejestrując przede wszystkim zmiany własności różnego rodzaju nieruchomości, ale dając też wgląd w strukturę władz miejskich, powiązania między jej przedstawicielami i kulturę prawną tego środowiska. Tekst księgi utrwala też ówczesną topografię miasta i okolicy. Niełatwa forma graficzna wpisów, ich często osobliwa gramatyka, słownictwo i zmienna pisownia stosowana przez pisarzy miejskich o różnym, choć na ogół niskim, poziomie wykształcenia, są wyzwaniem dla wydawcy i prawdziwym sprawdzianem reguł edytorskich. Przygotowując edycję księgi, starano się zachować to, co swoiste dla tego kulturowo i językowo zróżnicowanego środowiska (m. in. toponimy i antroponimy), jednocześnie dbając o to, aby tekst i wszystkie elementy komentarza edytorskiego stworzyły całość łatwą i informacyjnie użyteczną nie tylko dla profesjonalnie do tego przygotowanych odbiorców. Publikacja została wydana niezwykle starannie, jej wartość poznawczą podnoszą barwne ilustracje pokazujące wybrane strony księgi z wpisami różnych pisarzy miejskich Pawłowa.

Publikację wydano przy udziale Urzędu Gminy Rejowiec Fabryczny oraz dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Akta sejmikowe województwa lubelskiego 1572-1632, oprac. Henryk Gmiterek, Lublin 2016, s. 418, ISBN 978-83-938833-6-3, ISBN 978-83-7784-809-8
Nakładem Archiwum Państwowego w Lublinie i Wydawnictwa UMCS ukazał się opracowany przez prof. Henryka Gmiterka VII tom serii Fontes Lublinenses, dotyczący akt sejmikowych województwa lubelskiego z lat 1572-1632. Podstawą niniejszej edycji są księgi grodzkie lubelskie przechowywane w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie, należące do jednych z większych zbiorów akt powstałych w wyniku działalności kancelarii grodzkiej w dawnej Rzeczypospolitej.

Zebrane materiały stanowią efekt działalności sejmiku, najważniejszego organu samorządu szlacheckiego w dawnej Rzeczypospolitej i pokazują stanowiska i opinie szlachty lubelskiej (łącznie z ziemią łukowską) wobec najważniejszych wydarzeń politycznych i społecznych ówczesnej Rzeczypospolitej oraz podejmowane na szczeblu lokalnym decyzje odnoszące się do życia całego województwa, jak i jego lokalnych społeczności. Tom zawiera bogactwo źródeł służących rekonstrukcji dziejów Lubelszczyzny, ale także ważnych dla badań historii całego kraju.

Publikacja powstała dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Metryki chrztów parafii pw. św. Marii Magdaleny w  Łęcznej z lat 1598-1624 i 1694-1695, oprac. Robert Jop, Lublin 2016, ss. 239, ISBN 978-83-945713-0-6 

Nakładem Archiwum Państwowego w Lublinie ukazał się VIII tom serii Fontes Lublinenses, zatytułowany Metryki chrztów parafii pw. św. Marii Magdaleny w Łęcznej z lat 1598-1624 i 1694-1695, opracowany przez dr. Roberta Jopa. Edycja zawiera zapisy o chrztach udzielonych dzieciom urodzonym w parafii łęczyńskiej, pochodzące z najstarszej księgi metrykalnej, przechowywanej obecnie w archiwum parafialnym. Zapisy te w swej zasadniczej treści informują o dacie chrztu, imieniu dziecka oraz o jego rodzicach biologicznych i chrzestnych. Ponadto odnaleźć w nich możemy imiona i nazwiska duchownych pełniących posługę w łęczyńskiej parafii. Tekst źródła uzupełniają indeksy: osobowy, rzeczowy i geograficzny oraz zdjęcia przedstawiające wybrane fragmenty księgi.

Ze względu na treść metryk a przede wszystkim czas ich powstania, wydawnictwo adresowane jest zarówno do zawodowych historyków i osób amatorsko zajmujących się przeszłością, jak też do regionalistów i mieszkańców Łęcznej. Metryka jest bowiem źródłem do badań z zakresu demografii historycznej i genealogii.

Publikacja powstała dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Znani – nieznani, Bartłomiej Samarski i Janusz Danieluk, Białystok 2016, ss. 435, ISBN 978-83-7657-272-7  

W publikacji przedstawiono czternaście obszernych i bogato zilustrowanych biogramów osób zasłużonych w historii zarówno Białegostoku, jak i całego Podlasia. Autorzy publikacji w swych badaniach oparli się w głównej mierze na często nieznanym lub dotąd niewykorzystywanym materiale źródłowym, dzięki czemu wydawnictwo obfituje w ciekawostki, głównie z życia codziennego przedstawicieli lokalnych elit. Biogramy prezentowanych postaci wzbogacone zostały nie tylko dokumentacją pochodzącą z zasobu Archiwum, ale także relacjami rodzinnymi oraz unikatowymi materiałami ze zbiorów prywatnych.

Tom wydany nakładem Archiwum Państwowego w Białymstoku powstał dzięki dofinansowaniu przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.

 


Archiwum Państwowe w Kaliszu. Przewodnik po zasobie archiwalnym, oprac. Grzegorz Waliś, red. Grażyna Schlender, Kalisz 2016, ss. 848, ISBN 978-83-938559-7-1, ISBN 978-83-65681-02-7

Publikacja stanowi pomoc archiwalną informującą o zawartości zasobu Archiwum Państwowego w Kaliszu. Przewodnik powstał na bazie informatora o zasobie archiwalnym, wydanego drukiem w 2004 r., a zawarte w nim dane zostały uaktualnione i poszerzone o dzieje aktotwórcy i samego zespołu. Ponadto publikacja zawiera bogaty aparat pomocniczy – bibliografię oraz indeksy (rzeczowy, geograficzny i osobowy). Wydawnictwo może zainteresować badaczy historii Kalisza i regionu kaliskiego, a także genealogów i studentów kierunków humanistycznych.

Publikacja ukazała się dzięki dofinansowaniu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.
Więcej informacji na temat przewodnika znależć można na stronie internetowej Archiwum Państwowego w Kaliszu.

 


Archiwum historyczne eparchii przemyskiej, Anna Krochmal, Warszawa – Przemyśl 2016, ss. 620, ISBN 978-83-88172-66-3, ISBN 978-83-64806-96-4

Interdyscyplinarne studium archiwalno-historyczne poświęcone dziejom, organizacji ustrojowej i spuściźnie dokumentacyjnej istniejącej od średniowiecza prawosławnej, a od końca XVII w. – unickiej diecezji przemyskiej. Zawiera ono analizę największego w Polsce archiwum historycznego Kościoła Wschodniego, w procesie jego kształtowania się od czasów staroruskich do II wojny światowej. Przechowywane w Archiwum Państwowym w Przemyślu archiwalia mają kluczowe znaczenie dla badania dziejów politycznych, narodowościowych i religijnych Polski i Ukrainy oraz innych państw Europy Środkowo-Wschodniej.

W publikacji ukazany został proces narastania archiwum historycznego w ciągu kilku stuleci, kształtowania się kancelarii biskupa i innych organów zarządu diecezji. Wskazano także na ogromny potencjał badawczy materiałów archiwalnych i możliwości ich wykorzystania w wielu dyscyplinach wiedzy (historii, dyplomatyce, sfragistyce, statystyce i demografii historycznej, językoznawstwie, teologii) oraz przybliżono problem rozproszenia archiwum historycznego, będący odzwierciedleniem wielowiekowych skomplikowanych dziejów eparchii. Uzupełnienie tekstu książki stanowi materiał ilustracyjny oraz mapy eparchii przemyskiej w kilku przekrojach chronologicznych.

Sprzedaż publikacji prowadzi Archiwum Państwowe w Przemyślu.

 


Manuskrypt cechu krawców ze zbiorów Archiwum Państwowego w Opolu. Edycja krytyczna, oprac. Grzegorz Brożyna i  Krystyna Kossakowska-Jarosz, Opole 2016, ss. 158, ISBN 978-83-940452-5-8, ISBN 978-83-64806-99-5

Dokument zaprezentowany w książce to niezwykle cenne źródło do dziejów polskiego krawiectwa: zbiór wykrojów krawieckich z końca XVII w. Obok często wykorzystywanych w literaturze przedmiotu archiwaliów, do których należy księga krawiecka Wschowy z 1640 r. oraz księgi krawców poznańskich, datowane ogólnie na wiek XVII, jest to jeden z ciekawszych zabytków tego typu, a jego wartość dla poznania dawnej odzieży jest trudna do przecenienia. Zabytek ten uzupełnia w istotny sposób informacje z dziejów kultury materialnej oraz z zakresu rzemiosła i kostiumologii. Wydawcy zarówno we wstępie, jak i w omówieniu poszczególnych wykrojów kompetentnie przedstawiają historię krawiectwa na Śląsku, ukazując ją w oparciu o wiedzę na temat organizacji cechowych oraz ich praw i praktyk. Opracowanie to uzupełnia bogaty aparat krytyczny wsparty bibliografią naukową.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Opolu została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelne Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Świadkowie przeszłości. Zbiory dokumentów z archiwów domowych mieszkańców Radomia i okolic, pod red. Anny Janowskiej, Radom 2016, ss. 292, ISBN 978-83-933126-6-5, ISBN 978-83-64806-94-0

Album  powstał jako pokłosie wystawy zorganizowanej w 2015 r. w Archiwum Państwowym w Radomiu pod tytułem „Z rodzinnej szuflady”. Celem wydawnictwa, opartego całkowicie na materiałach i eksponatach dostarczonych przez swych właścicieli z domowych archiwów, jest uświadomienie znaczenia prywatnych zbiorów dla polskiej kultury. Archiwa te, najczęściej niedostępne dla postronnych, zawierają materiały dokumentujące działalność zawodową, społeczną i naukową pojedynczych osób, a jednocześnie stanowią bardzo ciekawe świadectwa przeszłości – ważne dla poznania i lepszego zrozumienia nie tylko historii danej miejscowości czy regionu, ale nawet całego kraju. Ponadto niezwykła różnorodność orazrozmaite sposoby gromadzenia materiałów wpłynęły na to, że są także interesującym źródłem informacji o codziennych warunkach życia naszych przodków, ich smutkach i radościach, doświadczeniach i obyczajach.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Radomiu została wydana dzięki wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Łódź w obiektywie Romana Wajnikonisa 1918-1939, oprac. Agnieszka Janik, Łódź 2016, ss. 124, ISBN 978-83-64806-88-9, ISBN 978-83-937512-1-1

Album prezentuje bogaty wybór zdjęć z dorobku fotografa-amatora, mieszkańca i miłośnika Łodzi, który uwiecznił na błonie f

otograficznej miasto, jego przemiany, dokonania i ważne momenty na przestrzeni wielu lat. Publikacja, poprzedzona wstępem zaznajamiającym z historią zbiorów, w pierwszej części przedstawia biografię Romana Wajnikonisa, drzewo genealogiczne rodziny oraz zestawienie dokumentów i zdjęć z różnych zasobów przybliżające postać i karierę zawodową fotografa. W drugiej części można zapoznać się z ułożonymi w trzy bloki tematyczne zdjęciami Wajnikonisa opowiadającymi o Łodzi: „Ulice”, „Parki”, „Uroczystości”. Niektóre z nich można obejrzeć na stronie internetowej Archiwum Państwowego w Łodzi.
Książka wydana nakładem Archiwum Państwowego w Łodzi przy wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

Sprzedaż prowadzi AP w Łodzi, cena: 32.00 zł.

 


Materiały archiwalne do dziejów Kościana, Barbara Ratajewska, Emilian Prałat, Miron Urbaniak, Leszno 2016, ss. 262, ISBN 978-83-64806-92-6, ISBN 978-83-931008-3-5

Publikacja pozwala zapoznać się z najciekawszymi archiwaliami do dziejów Kościana zachowanymi głównie w archiwach państwowych w Lesznie i w Poznaniu. W części albumowej, poprzedzonej obszernym wstępem, zaprezentowano m.in. dokumenty pergaminowe i papierowe, dokumentację kartograficzną oraz techniczną, tłoki pieczętne i odciski stempli, a także szereg innych materiałów archiwalnych, w tym druki ulotne. Choć wydawnictwo – jak sami stwierdzają autorzy tomu – ma charakter subiektywny, to jednak wybór źródeł archiwalnych i wstęp historyczny podejmują  możliwie najszersze spektrum problemów i zagadnień związanych z przeszłością Kościana.

Publikacja ukazała się nakładem Archiwum Państwowego w Lesznie dzięki wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i Urzędu Miasta Kościana oraz przy zaangażowaniu Archiwum Państwowego w Poznaniu i Muzeum Regionalnego im. dr. Henryka Florkowskiego w Kościanie.

 


Życie, śmierć i zbawienie. Inskrypcje kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu w świetle rękopisu z 1649 roku, oprac. Janusz Gołaszewski i Adam Górski, Wrocław 2016, ss. 276, ISBN 978-83-7795-010-4

Publikacja prezentuje pierwszą edycję rękopisu z XVII w., będącego w zasobie Archiwum Państwowego we Wrocławiu. Zawiera odpisy 226 inskrypcji z lat 1500-1599, umieszczonych w większości na płytach epitafijnych. Inskrypcje zostały sporządzone w języku łacińskim i niemieckim. Księga zawiera na końcu indeks nazwisk, który sporządzony został w układzie topograficznym.

Wydawnictwo przygotowano w oparciu o zasady edycyjne zastosowane w serii Corpus inscriptorium Poloniae. Inskrypcjom został zatem nadany układ chronologiczny oraz stały schemat opisu oparty o rękopis, co ułatwia odbiór współczesnym czytelnikom, natomiast dla osób zainteresowanych pierwotnym wyglądem tekstu, przygotowano skany oryginału (płyta CD stanowi załącznik książki). Dużym ułatwieniem dla czytelników jest tłumaczenie tekstów na język polski. Całość poprzedzono rysem historyczno – architektonicznym, a także uzupełniono o obszerny dodatek ilustracyjny.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe we Wrocławiu została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.


Więzienie kaliskie 1846-2015, oprac. Edyta Pietrzak, Kalisz 2016, ss. 315, ISBN 978-83-938559-6-4, ISBN 978-83-64806-97-1

Publikacja stanowi upamiętnienie dziejów kaliskiego więzienia, które funkcjonowało nieprzerwanie od 1846 r. do 2015 r., kiedy to podjęto decyzję o jego likwidacji. Neogotycki budynek zaprojektowany przez Henryka Marconiego i Franciszka Tournelle’a na dobre wpisał się w architekturę miasta.

To pierwsza monografia opisująca losy obiektu wpisanego w 1968 r. do rejestru zabytków. Została przygotowana w oparciu o archiwalia pochodzące z terenu całej Polski, przechowywane w zasobach archiwów państwowych, Instytutu Pamięci Narodowej, bibliotek, muzeów oraz tych, k

tóre pozostają w rękach prywatnych. Tom składa się z dwóch części: rysu historycznego obejmującego zarys dziejów więziennictwa w czasach nowożytnych i historię kaliskiego więzienia oraz materiałów źródłowych (176 obiektów) do dziejów kaliskiego więzienia.

Książka została wydana w ramach projektu wydawniczego dofinansowanego przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych, Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Poznaniu i Urząd Miejski w Kaliszu.

 


Nekropolie na Warmii i Mazurach, pod red. Wiktora Knercera i Beaty Wacławik, Prace Historyczne Archiwum Państwowego w Olsztynie, seria: Dziedzictwo Warmii i Mazur, t. I, Olsztyn 2016, ss. 227, ISBN 978-83-943822-3-0

Publikacja stanowi owoc współpracy Archiwum Państwowego w Olsztynie i Społecznego Komitetu Ratowania Dawnych Cmentarzy na Warmii i Mazurach. Składa się z dziesięciu artykułów autorstwa: Jana Chłosty, Janusza Jasińskiego, Wiktora Knercera, Andrzeja Kułyka, Karoliny Manikowskiej, Joanny Piotrowskiej i Tekli Żurkowskiej. Poszczególne teksty, poruszające problematykę z zakresu historii regionu, historii sztuki i architektury krajobrazu, a przede wszystkim sztuki sepulkralnej, zostały opatrzone bogatym materiałem ilustracyjnym.


Śladami Sienkiewicza. Katalog wystawy archiwalnej, oprac. Bogusław Niemirka, Siedlce – Warszawa 2016, ss. 120, ISBN 978-83-64806-84-1, ISBN 978-83-930358-1-6, ISBN 978-83-939160-6-1, ISBN 978-83-64703-92-8

Katalog stanowi uzupełnienie wystawy archiwalnej pn. „Śladami Sienkiewicza” zorganizowanej – w Roku Henryka Sienkiewicza i z okazji setnej rocznicy śmierci pisarza – przez Archiwum Państwowe w Siedlcach i Instytut Badań Literackich PAN w Warszawie. Publikacja prezentuje wybór materiałów archiwalnych dotyczących życia, twórczości i działalności społeczno-politycznej Henryka Sienkiewicza, które do tej pory były mało lub w ogóle nieznane. Liczne skany dokumentów urzędowych, planów, listów, druków ulotnych, wycinków prasowych i fotografii są interesującą lekturą, poszerzającą wiedzę na temat pierwszego polskiego noblisty z dziedziny literatury.

Wystawa i folder przygotowane zostały dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Z rodzinnego archiwum. Regionalny konkurs edukacyjny dla dzieci i młodzieży, oprac. Anna Dziatczyk, Wrocław 2016, ss. 73, ISBN 978-83-7795-009-8

Publikacja zawiera prace laureatów pierwszej edycji regionalnego konkursu edukacyjnego dla dzieci i młodzieży szkolnej z powiatów kłodzkiego i ząbkowickiego, gminy Kamieniec Ząbkowicki, gminy miejskiej Dzierżoniów, gminy Piława Górna i gminy Strzegom. Celem konkursu było zachęceniedo poznania historii własnej rodziny, rozbudzenie zainteresowań genealogią, podtrzymanie więzi międzypokoleniowej, pobudzanie aktywności młodego pokolenia na rzecz lokalnego środowiska, kształtowanie świadomości historycznej oraz zapoznanie z rolą archiwów w dotarciu do materiałów źródłowych.

W albumie zostało zaprezentowanych 65 prac w podziale na 4 kategorie wiekowe autorów. Wśród tych wyróżnionych znalazły się formy plastyczne i multimedialne. Młodzi autorzy wykorzystali m.in. rodzinne zdjęcia, pamiątki oraz własne wizerunki. Zastosowali, niekiedy bardzo obszerne, opisy rodzinnych historii, zawierając w nich informacje z dokumentów pochodzących z archiwów domowych, jak również zdobyte w wyniku kwerendy w archiwach państwowych. Autorzy pozyskiwali również informacje w oparciu o wywiady przeprowadzane z członkami rodzin. Niektóre prace wyróżniały się bogatą faktografią lub były wyraźnie nacechowane emocjami – sentymentem do przodków i minionych wydarzeń.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe we Wrocławiu została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Ród historii – historia rodu. Archiwum kopaszewskie Chłapowskich, Emilian Prałat, Leszno 2016, ss. 250, ISBN 978-83-64806-91-9, ISBN 978-83-931008-7-8

Publikacja przedstawia dokumenty z archiwum rodzinnego szlacheckiego rodu Chłapowskich – jednego z najbardziej zasłużonych w historii kraju i Wielkopolski. Zawiera analizę stanu zachowania archiwum, charakterystykę tworzących je zbiorów i ich zawartości. Dzięki zaprezentowanym licznym materiałom archiwalnym, w tym: listom, fotografiom i dokumentom, czytelnik ma możliwość wniknąć w różne aspekty życia rodziny szlacheckiej, nie tylko te oficjalne i wyjątkowe, ale także związane z codziennym funkcjonowaniem. Wydawnictwo jest bogato ilustrowane, a do jego niewątpliwych atutów należą m.in. tablice genealogiczne, noty o ważniejszych przedstawicielach rodu, a także odczytanie obcojęzycznej korespondencji z rękopisów i zaprezentowanie w całości wraz z tłumaczeniem na język polski.

Tom powstał dzięki dofinansowaniu przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych  oraz przy wsparciu ze strony Miasta Kościan, Gminy Kościan i Starostwa Powiatowego w Kościanie oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

 


„Druga repatriacja” ludności polskiej z ZSRS na Warmii i Mazurach. Wybór dokumentów z zasobu Archiwum Państwowego w Olsztynie z lat 1955-1962, wyboru dokonał i wstępem opatrzył Mariusz Korejwo, Prace Historyczno-Archiwalne Archiwum Państwowego w Olsztynie pod red. Norberta Kasparka, Olsztyn 2016, s. 343, ISBN 978-83-943822-4-7

Niniejsza publikacja składa się ze 108 dokumentów z lat 1955-1962 z zasobu Archiwum Państwowego w Olsztynie. Poświęcone są tzw. „drugiej repatriacji” na terytorium Polski z obszaru Związku Radzieckiego, przeprowadzonej w latach 1956-1959. Stanowiła ona kontynuację akcji przesiedleńczych zainicjowanych w latach 1944-1947/1948. Zamieszczone w publikacji dokumenty zawierają m.in. informacje dotyczące przebiegu repatriacji w poszczególnych okresach na obszarze województwa olsztyńskiego, zestawień statystycznych związanych z rozmieszczeniem repatriantów, stanem osadnictwa, warunków lokalowych i materialnych, lokalizacji podpunktów repatriacyjnych. Pozostałe materiały to m.in. protokoły posiedzeń egzekutywy KW PZPR w Olsztynie, komisji ds. repatriacji, notatki Wydziału Propagandy, zgłoszenia i zaświadczenia wystawiane dla repatriantów, notatki służbowe czy wnioski kierowane do władz przez nowo przybyłych. Wybór dokumentów został uzupełniony o dodatek Prasa lokalna o „drugiej repatriacji”. Wykaz publikacji z lat 1957-1958.

 


Fabryki Kalisza i okolic 1815-1989, oprac. Jarosław Dolat, Kalisz 2016, ss. 283, ISBN 978-83-938559-5-7, ISBN 978-83-64806-90-2

Publikacja ukazuje przemysł Kalisza i okolic w tle wydarzeń politycznych i gospodarczych lat 1815-1989. Składa się z dwóch części: rysu historycznego autorstwa dr. Jarosława Dolata oraz archiwaliów z zasobu APK – planów i projektów starych fabryk wraz ze współczesnymi fotografiami tych miejsc. Rys historyczny obejmuje części: „Okres przedprzemysłowy (do 1815 r.)”, „Od pierwszego pchnięcia do stagnacji (do połowy XIX w.)”, „Ku drugiemu pchnięciu (do końca XIX w.)”, „Impet i katastrofa (do 1918 r.)”, „Okres międzywojenny”, „Pod okupacją niemiecką”, „Przemysł w okresie Polski Ludowej”. Materiał ilustracyjny przedstawiono wedle poszczególnych rodzajów przemysłu: włókienniczego, spożywczego, garbarskiego, fortepianowego, metalowego, drukarskiego, chemicznego, zabawkarskiego, materiałów budowlanych, instytucji użyteczności publicznej i innych fabryk. Wydawnictwo ma charakter albumowy i stanowi dopełnienie wystawy czasowej pt. „Architektura przemysłowa miasta Kalisza i okręgu kaliskiego w archiwaliach”.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Kaliszu została wydana dzięki wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i Muzeum Historii i Przemysłu w Opatówku.

 


Wielka kartografia małych miast XVII-XIX wieku. Katalog wystawy, oprac. Henryk Bartoszewicz, Warszawa-Pułtusk 2016, ss. 55, ISBN 978-83-7549-257-6

Katalog stanowi uzupełnienie wystawy archiwalnej pn. „Wielka kartografia małych miast XVII-XIX wieku” zorganizowanej przez Archiwum Główne Akt Dawnych, na której zaprezentowano mapy wielkoskalowe mniejszych miast Rzeczypospolitej.

Publikacja, poprzedzona naukowym wstępem poświęconym dziejom kartografii małych miast polskich XVII-XIX wieku, zawiera katalog zaprezentowanych na wystawie materiałów podzielonych na dwie części: oryginały i kopie, a także bibliografię oraz wybór rycin. Niewątpliwym atutem folderu jest dołączona płyta CD zawierająca skany wszystkich prezentowanych na wystawie materiałów w wysokiej rozdzielczości.

Katalog przygotowany został dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i we współpracy z Akademią Humanistyczną im. A. Gieysztora.

 


Listy Michała Wąsowicza do Witolda Suchodolskiego i inne źródła archiwalne 1945-1954. Rzecz o archiwach, archiwistach i archiwaliach na Dolnym Śląsku, oprac. Grażyna Trzaskowska i Ivo Łaborewicz, Wrocław 2016, ss. 288, ISBN 978-83-7795-012-8

Prezentowany zbiór stanowi interesujące i nieznane szerzej źródło do poznania dziejów polskiej archiwistyki w drugiej połowie lat 40. XX w. Publikacja składa się z 70 dokumentów, wprowadzenia, wstępu, biogramów głównych postaci i ponad 40 fotografii. Materiały wykorzystane w pracy pochodzą z zasobów kilku archiwów. W pierwszej części książki zgromadzono prywatne listy dr. Michała Wąsowicza – dyrektora Archiwum Państwowego we Wrocławiu, adresowane w latach 1945-1949 do Witolda Suchodolskiego – Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz łączące się z nimi tematycznie listy dr. hab. Mariana Friedberga – dyrektora Archiwum Miejskiego w Krakowie. Ta forma przekazu pozwalała archiwistom w sposób bardziej otwarty i mniej formalny wyrażać swoje opnie na różne kwestie archiwalne, w tym drażliwe. Treść wielu z nich dopełniono licznymi archiwaliami urzędowymi zebranymi w drugiej części pracy.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe we Wrocławiu została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i Stowarzyszenia na Rzecz Promocji Dolnego Śląska.

 


Skarby archiwalne 1155-1939. Święci błogosławieni i wybitni ludzie Kościoła. Katalog wystawy, oprac. Jacek Krochmal, Warszawa 2016, ss. 64, ISBN 978-83-64806-86-5, ISBN 978-83-940026-7-1

Wydawnictwo stanowi uzupełnienie wystawy zorganizowanej z okazji 1050. rocznicy Chrztu Polski pt. „Chrześcijańskie skarby Archiwum Głównego Akt Dawnych. Święci, błogosławieni i wybitni ludzie Kościoła”. Katalog, w układzie odzwierciedlającym myśl przewodnią ekspozycji, prezentuje wybór najcenniejszych materiałów z imponującego zasobu Archiwum, pozwalając cieszyć się zarówno reprodukcjami, jak i interesującymi opisami, którym towarzyszy angielskie tłumaczenie tekstu.

Publikacja została dofinansowana przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.


Od duktu do kolei. Folder wystawy, oprac. Dariusz Chyła, Toruń 2016, ss. 58

Katalog stanowi uzupełnienie wystawy archiwalnej pn. „Od duktu do kolei”, zorganizowanej przez Archiwum Państwowe w Toruniu jako pierwszej z zaplanowanego cyklu ekspozycji poświęconych czynnikom miastotwórczym. Publikacja prezentuje wybór materiałów archiwalnych dotyczących kwestii znaczenia komunikacji w rozwoju miast na przykładzie Torunia. Znakomita większość zaprezentowanych w folderze materiałów to skany planów, map i rysunków projektowych, choć nie brakuje także fotografii i dokumentów ujętych w działach: „Drogi lądowe”, „Mosty”, „Drogi wodne”, „Kolej”, „Komunikacja miejska”, „Lotnisko”. Ukazanie tematu z tej perspektywy ma na celu podkreślenie usytuowania miasta względem poszczególnych rodzajów ciągów komunikacyjnych, jak i ich wzajemnej relacji w poszczególnych okresach historycznych.

Wystawa i folder przygotowane zostały dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.


Kronika Pałacu Kazimierzowskiego Feliksa Pawła Jarockiego, H. Kowalski, J. Miziołek, Warszawa 2016, ss. 266, ISBN 978-83-932824-7-0 (APW), ISBN 978-83-64551-15-4 (MUW)

To niezwykła opowieść wybitnego profesora Uniwersytetu Warszawskiego, który po zamknięciu uczelni wskutek represji po powstaniu listopadowym zajął się administracją podlegających jego kurateli budynków uniwersyteckich, stanowiąca swego rodzaju dokument epoki. Jej autor skrupulatnie opisał zmiany zachodzące w latach 1812–1846 na terenie dawnej rezydencji królewskiej (Villa Regia) przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, przekształconej w drugiej dekadzie XIX w. na siedzibę uniwersytetu. Liczące 22 strony źródło, wraz z odpisem, należy do niezwykle cennego dla varsavianistów Zbioru Korotyńskich. Nie tylko przybliża atmosferę tamtych niezwykłych lat, gdy Warszawa stawała się prężnym ośrodkiem akademickim, ale również pozwala wyjaśnić wiele nieścisłości i zagadek związanych z poszczególnymi gmachami uniwersyteckimi. Walorem tej publikacji są dopełniające jej treść liczne ilustracje.

Wydawcami są: Archiwum Państwowe w Warszawie i Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego.

 


Kościół Ziem Zachodnich. Gorzów w epoce milenium chrztu Polski. Wystawa zorganizowana z okazji 1050. rocznicy Chrztu Polski, oprac. Anna Jodko, Gorzów Wielkopolski 2016, ss. 108, ISBN 978-83-942955-3-0, 978-83-64806-83-4

Katalog do wystawy pt. „Kościół Ziem Zachodnich – Gorzów w epoce Milenium Chrztu Polski” prezentuje dokumenty i fotografie pochodzące z zasobu Archiwum Państwowego w Gorzowie Wielkopolskim, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Archiwum Diecezjalnego w Zielonej Górze, archiwów najstarszych gorzowskich parafii, bibliotek i stowarzyszeń oraz ze zbiorów prywatnych. Ilustrują one powstanie administracji apostolskiej w Gorzowie, działalność poszczególnych instytucji Kościoła, organizację pierwszych parafii w mieście, organizacji kościelnych, ważne uroczystości religijne oraz wybitnych przedstawicieli Kościoła gorzowskiego. Dokumenty ukazują także relacje Kościoła z władzami państwowymi, wydarzenia poprzedzające Jubileusz Tysiąclecia Chrztu Polski, a przede wszystkim uroczyste diecezjalne obchody Milenium Chrztu Polski w Gorzowie z udziałem najwyższych hierarchów i tysięcy wiernych.

 


Handel Gorzowa w średniowieczu i wczesnym okresie nowożytnym (do 1571 r.). W 700-lecie pierwszego przywileju handlowego (1316), Edward Rymar, Gorzów Wielkopolski: Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim i Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości, 2016, ss. 80, ISBN – 978-83-942955-2-3

Pretekstem do wydania książki był najstarszy dokument przechowywany w gorzowskim Archiwum Państwowym. Został on wystawiony 20 maja 1316 roku, a zatem 20 maja 2016 r. (w dniu promocji książki) miał równo 700 lat. Autorem zasadniczej części jest prof. dr hab. Edward Rymar, który napisał część dotyczącą handlu gorzowskiego (punktem wyjścia był dokument z 1316 r.). Ponadto dr hab. Ewa Syska wyedytowała dokument (pierwsza polska pełna edycja tego dokumentu). Całość wstępem poprzedził dr hab. Dariusz A. Rymar. We wstępie opisano powojenne losy kolekcji dokumentów pergaminowych przechowywanych przez Archiwum Państwowe w Gorzowie oraz archiwistów zajmujących się tym zbiorem.

 


Dalekowzroczność czy doraźne cele? W 50. rocznicę orędzia biskupów polskich do niemieckich. Materiały z konferencji zorganizowanej 9 grudnia 2015 roku w Archiwum Państwowym w Gorzowie Wielkopolskim, pod red. Dariusza A. Rymara, Gorzów Wielkopolski: Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim i Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości, 2016, ss. 168, ISBN 978-83-942955-0-9

Książka zawiera materiały z konferencji zorganizowanej w Archiwum Państwowym 9 grudnia 2015 r. Jest poświęcona listowi biskupów polskich do niemieckich z 18 listopada 1965 r., co miało również swoje gorzowskie odniesienia. Jest to 6 artykułów, których autorami są: prof. dr hab. Czesław Osękowski (Orędzie biskupów polskich do niemieckich z 1965 roku a stosunki polsko-niemieckie), dr hab. Dariusz A. Rymar (Orędzie jako źródło współpracy polsko-niemieckiej na przykładzie kontaktów Hansa Beskego z biskupem Wilhelmem Plutą w latach 1965-1985), ks. dr hab.  Dariusz Śmierzchalski-Wachocz – współorganizator konferencji (Biskup Jerzy Stroba a orędzie), dr Zbigniew Stanuch (Źródła dotyczące orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 r. w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej), ks. dr hab. Robert R. Kufel (Archiwalia dotyczące orędzia zgromadzone w Archiwum Diecezjalnym w Zielonej Górze), ks. bp dr Paweł Socha (Orędzie w mojej pamięci).

 


Tęsknota za Siedlcami. Opowieść o dziewczynce, której ojca zamordowano, Wspomnienia Agnieszki Chrzanowskiej, oprac. Witold Okniński, Siedlce/Warszawa 2016, ss. 280, ISBN 978-83-939160-7-8, ISBN 978-83-930358-0-9, ISBN 978-83-64806-85-8

Przekazane do Archiwum Państwowego w Siedlcach wspomnienia Agnieszki Chrzanowskiej obejmują lata 1939 – 1949, które autorka jako dziecko spędziła w Siedlcach. Stanowią one źródło do dziejów miasta, ale są też materiałem obrazującym życie codzienne polskiej inteligencji w okresie II wojny światowej i pierwszych latach powojennych. W książce znajdują się m.in. opisy budynków, mieszkań, sklepów, środków transportu, życia towarzyskiego elit i dziecięcych zabaw na podwórkach i charakterystyka różnych grup społecznych – prawników, lekarzy, nauczycieli, duchownych, ale także rzemieślników, sklepikarzy czy służby. Tekst wspomnień został wzbogacony dokumentami i fotografiami z rodzinnego archiwum autorki, których oryginały również zostały przekazane do zbiorów Archiwum.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe w Siedlcach i Fundację Rozwoju Badań Regionalnych Sigillum została wydana dzięki wsparciu finansowemu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych, Samorządu Miasta Siedlce i Izby Adwokackiej w Siedlcach.

 


Nowy dzień. Powojenna rzeczywistość w Malborku 1945 – 1947, oprac. Tomasz Kukowski, Malbork 2016, ss. 111,  ISBN 978-83-934327-5-2

Książka wydana z okazji 730-lecie nadania praw miejskich miasta Malborka. Publikacja prezentuje reprodukcje materiałów archiwalnych z pierwszych lat powojennych – z okresu, kiedy następowała całkowita wymiana ludności i administracji. Zamieszczone w katalogu reprodukcje dokumentów i fotografii ilustrujące proces codziennego zmagania się z nową rzeczywistością pochodzą z zasobu Archiwum Państwowego w Elblągu z siedzibą w Malborku. Album, wpisujący się w obchody rocznicowe nadania praw miejskich Malborka, ma na celu zapoznanie mieszkańców miasta z historią ich przodków, którzy odbudowywali powojenny świat, tworzyli tu swoją „małą ojczyznę”.

Katalog składa się z ponad 70 reprodukcji dokumentów, ujętych w osiem grup tematycznych.

Książka wydana nakładem Archiwum Państwowego w Elblągu z siedzibą w Malborku, przy wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Lubelskie Archiwa Rodzinne, Agnieszka Konstankiewicz, Lublin 2015, ss.128, ISBN 978-83-938833-1-8, ISBN 978-83-64806-63-6

Publikacja prezentuje zawartość archiwów związanych z Lublinem i Lubelszczyzną rodzin: Barszczewskich, Danielskich, Glądałów, Luchowskich, Łosiów, Kiernickich, de Mezerów, Piesiewiczów, Skomorowskich, Sobieszczańskich, Zawadzkich, Walterów oraz Stanisława Jasińskiego, Romana Woroszyńskiego, Józefa Minuty i Tadeusza Imbora, a także pochodzących z zasobu Archiwum Państwowego w Lublinie. Zamieszczone w albumie reprodukcje dokumentów i fotografii ilustrują zawartość poszczególnych archiwów rodzinnych oraz historię powiązanych z nimi osób i rodzin na tle dziejów regionu i kraju.
Album ma na celu zwrócenie uwagi na wartość dokumentów przechowywanych w rodzinnych archiwach, które są nieocenionym źródłem historycznym do poznania przeszłości. Prezentuje różnorodność dokumentów tworzących wspomniane archiwa oraz podkreśla jak ważną rolę w kształtowaniu i pielęgnowaniu pamięci rodziny odgrywają domowi archiwiści.

Książka powstała przy wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Historia. Memoria. Scriptum. Księga jubileuszowa z okazji osiemdziesięciolecia urodzin Profesora Edwarda Potkowskiego, pod red. Jacka Krochmala, Warszawa 2015, ss. 447, ISBN 978-83-940026-6-4, ISBN 978-83-64806-70-4

Księga zawiera 36 artykułów autorstwa przyjaciół, współpracowników, uczniów i następców profesora Edwarda Potkowskiego, reprezentujących instytucje z którymi jubilat był związany zawodowo podczas pracy na stanowisku dyrektora Archiwum Głównego Akt Dawnych (1981–1986) oraz w Instytucie Historycznym, a następnie Instytucie Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Artykuły zebrano w działach: „Sylwetka Jubilata”, „Archiwa i biblioteki”, „Kościół”, „Ludzie i idee” oraz „Miscellanea”. Ostatni z nich nawiązuje do tytułu czasopisma naukowego założonego przez prof. E. Potkowskiego, które jest do dziś wydawane przez AGAD.

Książka ukazała się w koedycji Archiwum Głównego Akt Dawnych, Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Publikacja została dofinansowana przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.

 


Archiwum Państwowe w Płocku. Informator o zasobie archiwalnym, oprac. Krystyna Bańka, Płock 2015, ss. 472, ISBN 978-83-64798-04-7 (APP), ISBN 978-83-64806-53-7 (NDAP)

Informator zawiera podstawowe dane o wszystkich zespołach i zbiorach archiwalnych centrali w Płocku, zewidencjonowanych w księdze nabytków, niezależnie od ich wielkości i stanu opracowania, na dzień 30 czerwca 2013 r. Składa się ze wstępu, w którym przedstawiono strukturę wewnętrzną wydawnictwa, krótki rys historyczny archiwum, specyfikę zasobu archiwalnego i zasady udostępniania materiałów archiwalnych, a także wymieniono archiwalia z terenu właściwości Archiwum Państwowego w Płocku przechowywane w innych archiwach, oraz części zasadniczej charakteryzującej zawartość poszczególnych zespołów archiwalnych. Publikację uzupełniają wykaz skrótów, alfabetyczny wykaz nazw zespołów, bibliografia, streszczenie w języku angielskim, indeks osobowy i geograficzny oraz ilustracje wybranych archiwaliów. Prezentowany Informator jest pierwszą tego rodzaju publikacją w 95-letniej historii Archiwum Państwowego w Płocku.

Sprzedaż publikacji prowadzi Archiwum Państwowe w Płocku (cena 53 zł).

 


Józef Piłsudski . Źródła z lat 1914-1918 w Austriackim Archiwum Państwowym w Wiedniu, tom 1: Archiwum Wojny, oprac. Jerzy Gaul, Warszawa 2015, ss.380, ISBN 978-83-64806-18-6, ISBN 978-83-940026-1-9, ISBN 978-83-7181-918-6

Tom materiałów poświęconych różnym aspektom działalności Józefa Piłsudskiego w okresie I wojny światowej, pochodzących z wiedeńskiego Archiwum Wojny. Udostępnienie tych źródeł przyczynić się może do pełniejszego poznania wkładu Piłsudskiego w czyn militarny Legionów Polskich i Polskiej Organizacji Wojskowej, jego relacji z wojskowymi i cywilnymi władzami austro-węgierskimi, a także wysiłków politycznych zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości i utworzenia państwa polskiego.

Publikacja ukazała się dzięki współpracy Archiwum Głównego Akt Dawnych i Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu oraz przy wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Schroniska turystyczne Karkonoszy i Gór Izerskich w Polsce oraz w Czechach, pod red. Ivo Łaborewicza, Jelenia Góra 2015, ss. 55, ISBN 978-83-64806-58-2, ISBN 978-83-7795-005-0

Publikacja powstała jako katalog wystawy będącej pokłosiem współpracy archiwów polskich i czeskich: Archiwum Państwowego we Wrocławiu, Archiwum Państwowego w Litomierzycach i Archiwum Państwowego w Semily. Zaprezentowano w niej schroniska górskie położone w Karkonoszach i Górach Izerskich po obu stronach granicy powstałe na przestrzeni ostatnich dwustu lat. Prócz fotografii, pocztówek i litografii, prezentujących dawny i obecny wygląd schronisk, w katalogu można odnaleźć pieczęcie pamiątkowe używane w poszczególnych obiektach turystycznych, projekty fasad, a także plakaty, menu, karty win i inne ciekawostki.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Państwowe we Wrocławiu została wydana dzięki wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Życie w czasach Wielkiej Wojny. Codzienność mieszkańców Radonia i okolic w latach I Wojny Światowej. Katalog wystawy, oprac. Aleksandra Nosowska i Ewelina Majsterek, Radom 2015, ss. 156, ISBN 978-83-933126-5-8, ISBN 978-83-64806-67-4

Publikacja stanowi odzwierciedlenie tematów podjętych na wystawie pod tym samym tytułem przygotowanej przez Archiwum Państwowe w Radomiu. Zasadniczym celem autorek wystawy i katalogu było ukazanie życia codziennego mieszkańców Radomia i okolic w latach Wielkiej Wojny, począwszy od najbiedniejszych sfer społeczeństwa po wykształcone elity dążące do rozpowszechnienia świadomości narodowej. Wydawnictwo podzielono na trzy rozdziały. Pierwszy – „Początek końca niewoli narodu” –  dotyczy niestabilnych początków wojny. Drugi – „Życie codzienne pod starą i nową okupacją” – podejmuje szerokie spektrum zagadnień związanych z codziennymi problemami mieszkańców. Ostatni rozdział – „Na progu wolności” – to obraz końca wojny i zbliżającej się niepodległości. W tomie wykorzystano wiele materiałów pochodzących nie tylko z zasobu Archiwum Państwowego w Radomiu, ale także innych instytucji i osób prywatnych.

Publikacja ukazała się dzięki dofinansowani Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Pamiętnik Mariana Dydyńskiego z Raciborska, Karolina Gołąb-Malowicka, Kraków 2015, ss. 468, ISBN 978-83-937907-5-3, ISBN 978-83-64806-75-9

Pamiętnik jest cennym źródłem wiedzy nie tylko o życiu i działalności Mariana Dydyńskiego (1843-1920), jego rodziny i przyjaciół. Autor opisuje również sytuację polityczną, gospodarczą i społeczną Galicji w latach 1864-1920, która niejednokrotnie odnosi się do sytuacji ogólnoświatowej. Dzieje się tak zwłaszcza w okresie I wojny światowej, której działań Dydyński jest świadkiem i które także dotykają go bezpośrednio. Publikację uzupełniają drzewa genealogiczne rodziny Dydyńskich i Przychodzkich oraz fotografie pochodzące z prywatnych zbiorów m.in. rodziny Morstinów.

Rękopis pamiętnika przechowywany jest w Archiwum Narodowym w Krakowie.

Publikacja została dofinansowana przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Sławoj Felicjan Składkowski (1885 Gąbin – 1962 Londyn) lekarz, generał, premier. Katalog wystawy zorganizowanej w 130. rocznicę urodzin ostatniego premiera II Rzeczypospolitej 9 czerwca 2015 r., oprac. Krystyna Bańka, Archiwum Państwowe w Płocku, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych,Płock 2015,ss. 144, ISBN 978-83-64798-01-6 (APP), ISBN 978-83-64806-40-7 (NDAP)

Prezentowany album jest jednocześnie katalogiem wystawy zorganizowanej przez Archiwum Państwowe w Płocku w 130. rocznicę urodzin generała Sławoja Felicjana Składkowskiego. Album zawiera fotokopie wybranych archiwaliów prezentujących  ostatniego przedwojennego premiera, a pochodzących z zasobów kilkunastu polskich archiwów oraz przede wszystkim ze zbiorów Społecznego Muzeum Ziemi Gąbińskiej mieszczącego się w domu narodzin generała.

Katalog składa się z 13 części przedstawiających rodowód i miasto rodzinne oraz poszczególne etapy życia Składkowskiego, począwszy od lat szkolnych i uniwersyteckich poprzez okres praktyki lekarskiej, walkę o niepodległość ojczyzny w Legionach Polskich, służbę wojskową i karierę polityczną, okres internowania i tułaczki oraz pobyt na emigracji i twórczość pisarską, aż po kres życia i śmierć. Przybliża sylwetki kolejnych żon i syna generała.

Książka wydana nakładem Archiwum Państwowego w Płocku przy wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Ty bestya! Ty kamelo! Agresja językowa w polszczyźnie śląskiej (1845-1938). Wypisy źródłowe z akt sądów rozjemczych powiatu strzeleckiego przechowywanych w Archiwum Państwowym w Opolu, Małgorzata Iżykowska, Aleksandra Starczewska-Wojnar, Opole 2015, ISBN 978-83-940452-1-0, 978-83-64806-59-9

Seria: Opera extraordinaria, t. VI

Zasadniczą część książki stanowi słownik wyrażeń obraźliwych stosowanych na Śląsku w minionych stuleciach, przygotowany na podstawie oryginalnych protokołów z sądów rozjemczych. Materiał ten został po raz pierwszy zebrany i opracowany pod kątem historycznym i językowym. Prezentuje nacechowane emocjonalnie słownictwo, wydobyte z dokumentów przechowywanych w zasobie archiwum, odzwierciedlające żywą mowę mieszkańców wsi strzeleckich.

„Wartość recenzowanego zbioru dla lepszego poznania leksyki i frazeologii śląskiej jest nie do przecenienia (…). Szerokie konteksty pozwalają nie tylko lepiej zrozumieć znaczenie i funkcjonowanie danego wyrazu, ale dają też wgląd w świat zasad moralnych, wyznawanych wartości i mądrości życiowej dawnych Ślązaków. Są rodzajem miniscenek z obyczajowości ówczesnych ludzi. Słownik jest więc kopalnią interesującego materiału historycznego.”

(fragm. recenzji dr. hab. Lidii Przymuszały, Uniwersytet Opolski)

Wydanie pracy było możliwe dzięki finansowemu wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Projekty integracji europejskiej w dwudziestoleciu międzywojennym w opinii polskiej dyplomacji, oprac. Edward Kołodziej, Warszawa 2015, ss. 191, ISBN 978-83-64806-45-2

W zbiorze zaprezentowano materiały źródłowe dotyczące demokratycznych inicjatyw integracji europejskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Opublikowane w tomie tajne i poufne dokumenty pochodzą ze zbiorów Archiwum Akt Nowych. Wśród nich znajdują się m.in.: raporty placówek polskich, biuletyny wewnętrzne Ministerstwa Spraw Zagranicznych, korespondencja między centralą MSZ a placówkami zagranicznymi.

Publikacja przygotowana przez Archiwum Akt Nowych została wydana dzięki wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Modlitwy kobiet „przyjaciela gwałtem potrzebujących”, czyli o zapomnianej parodii pobożności niewiast z przełomu XVIII i XIX w., oprac. Mirosław Lenart, Opole 2015, ISBN 978-83-940452-2-7, 978-83-64806-71-1

Seria: Opuscula extraordinaria, t. I

Parodie modlitw niewieścich z przełomu XVIII i XIX stulecia wpisują się w niezmiennie aktualny problem kondycji samotnej kobiety w społeczeństwie. Polski kontekst kulturowy czyni z tych tekstów jeszcze jedno źródło refleksji nad sytuacją pozbawionych partnera przedstawicielek „rodzaju Ewinego”. Pozwala także na głębsze zrozumienie specyfiki wychowania religijnego Polek, których tak cnoty, jak i przywary oceni Józef Ignacy Kraszewski w słowach włożonych w usta bohatera jego fantazji:  „wszystkie nasze kobiety, spod zimnego nieba naszej północy, dzielą się na dwie kategorie: na zimno-poczciwe i zimno-występne” (Pod włoskim niebem, Lipsk 1845, s. 25). Lektura niniejszego tomu umożliwi zainteresowanym odpowiedź na pytanie, czy surowa ocena pisarza ma swoje uzasadnienie.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Wychować człowieka nowego…” Kronika Publicznej Szkoły Powszechnej nr 2 w Nysie z lat 1945-1951. Materiały źródłowe z zasobu Archiwum Państwowego w Opolu, oprac. Justyna Sowińska, Barbara Sypko, Opole 2015, ISBN 978-83-940452-0-3, 978-83-64806-60-5

Seria: Opera extraordinaria, t. VII

„Kronika Publicznej Szkoły Powszechnej nr 2 w Nysie z lat 1945-1951 […] to lektura pasjonująca nie tylko dla badaczy dziejów oświaty, systemów oświatowych i miłośników regionu, ale i dla m.in. czytelników, którzy sami byli uczniami w podobnych szkołach, pozwalająca wrócić z nostalgią do czasów minionych, i dla młodych ludzi, którzy życie w państwie socjalistycznym znają tylko z książek, filmów, opowieści. Lektura „wciąga” i pobudza do refleksji, trudno też zachować emocjonalną neutralność wobec opisanych w niej zdarzeń”.

(fragm. recenzji dr. hab. Jolanty Nocoń,
prof. Uniwersytetu Opolskiego)

 


Zbiór tłoków i stempli pieczętnych w zasobie Archiwum Państwowego w Poznaniu, pod red. Piotra Pokory przy współpr. Marcina Hlebionka, Poznań 2015, ss. 325, ISBN 978-83-926860-3-3, ISBN 978-83-64806-73-5

Publikacja przybliża liczący 730 tłoków i stempli pieczętnych zbiór przechowywany w Archiwum Państwowym w Poznaniu. Stanowi cenne źródło informacji dotyczące historii państwa, narodu i dziejów regionalnych, a także jest istotnym materiałem badawczym z dziedzin heraldyki i sfragistyki. Każda z pieczęci została szczegółowo opisana według najnowszych europejskich wzorów. Albumowe wydanie inwentarza stanowi nowoczesną pomoc informacyjną i przyczynia się do wzbogacenia dorobku metodycznego polskiej archiwistyki.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Kancelaria i archiwum. System kancelaryjny i archiwalny komisji rządowych w Królestwie Polskim w latach 1815–1867, Małgorzata Osiecka, Warszawa 2015, ss. 433, ISBN 978-83-940026-4-0

Przedmiotem prezentowanej pracy jest system kancelaryjny i archiwalny oraz efekt jego działania – akta. W publikacji zestawiono literaturę archiwalną z wynikami innych nauk (socjologia, teoria i organizacja zarządzania), uwydatniając różnorodność czynników oddziałujących na proces aktotwórczy. Punktem wyjścia do analiz jest przedstawienie urzędów reprezentujących władzę wykonawczą Królestwa Polskiego (komisje rządowe), ich organizacji, pracowników, a w końcu akta będące narzędziem tej władzy.

Wydawnictwo ukazało się nakładem Archiwum Głównego Akt Dawnych.

 


PRL Grażyny Rutowskiej. Fotografie z Narodowego Archiwum Cyfrowego, Warszawa 2015, ss. 205, ISBN 978-83-927590-5-8 (NAC), ISBN 978-83-64806-72-8 (NDAP)

Publikacja jest drugim albumem wydanym w serii monograficznej poświęconej prezentacji spuścizn fotografów, które znajdują się w zasobie Narodowego Archiwum Cyfrowego. Zaprezentowane w książce zdjęcia autorstwa Grażyny Rutowskiej – dziennikarki, fotoreporterki i autorki licznych artykułów poświęconych problematyce ruchu ludowego – stanowią świadectwo dynamiki przemian cywilizacyjnych i ewolucji życia społeczeństwa w PRL.

Publikację w wersji elektronicznej można pobrać ze strony internetowej Narodowego Archiwum Cyfrowego.
Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Raporty sytuacyjne Starosty Grodzkiego w Gdyni i Komisarza Rządu w Gdyni (luty 1929-grudzień 1931), Jarosław Drozd, Krzysztof Chalimoniuk, Gdańsk 2015, ss. 235, ISBN 978-83-933332-8-8

Wydawnictwo źródłowe zawierające ponad 100 ułożonych chronologicznie „raportów sytuacyjnych” będących sprawozdaniami przesyłanymi do Wojewody Pomorskiego w latach 1929-1931. Sprawozdania sytuacyjne zawierają informacje związane z życiem politycznym, społecznym i gospodarczym przedwojennej Gdyni.

Publikacja jest pierwszym tomem z planowanej serii wydawnictw źródłowych „Archiwum gdyńskie”, w której znajdą się najciekawsze dokumenty z historii Gdyni i Pomorza.

Książka wydana przez Archiwum Państwowe w Gdańsku i Stowarzyszenie Przyjaciół Archiwum Państwowego w Gdańsku. Wydawnictwo można nabyć w Archiwum Państwowym w Gdańsku oraz w Oddziale w Gdyni.

 


1914. Zdarzyło się w Krakowie, Barbara Berska, Kraków 2015 r., ss. 242, ISBN 978-83-937907-9-1, ISBN 978-83-64806-74-2

Publikacja przekazuje informację o życiu codziennym Krakowa i jego ludności w przededniu i w pierwszych miesiącach I wojny światowej. Ma formę kroniki bogato ilustrowanej, głównie materiałami pochodzącymi z zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie. Następujące po sobie opisy wydarzeń, mających miejsce w 1914 roku, obrazują rozwój sytuacji politycznej i stan narastającego napięcia w stosunkach między europejskimi mocarstwami. Równocześnie pozwalają zobrazować ich wpływ na życie spokojnego dotąd miasta i jego mieszkańców.

Wydawnictwo zostało dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

Książka do nabycia w siedzibie Archiwum Narodowego w Krakowie.

 


Dobra ziemskie Radzyń. Historia majątku od XVIII do XX wieku, Joanna Kowalik, Lublin 2015, ss. 295: il., ISBN 978-83-64806-64-3, 978-83-938833-5-6

Celem publikacji jest przybliżenie historii dóbr radzyńskich, jednego z większych majątków w powiecie, ale również miejsca pracy i rodzinnego „domu” kilku pokoleń mieszkańców miasta i poszczególnych wiosek na przestrzeni XVIII, XIX i XX w. Historia dóbr jest tu również pretekstem do ukazania postaci ich właścicieli.

Niniejsza rozprawa, będąca pierwszą podejmująca tę tematykę, stara się ukazać powstanie i historię dóbr Radzyń, ustalając jednocześnie przebieg ich własności od początku aż do likwidacji w myśl dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 1944 r. Opowieść wiedzie więc od czasów ukształtowania włości, poprzez ich rozkwit w dobie Rzeczypospolitej szlacheckiej, a następnie trudne lata towarzyszące jej upadkowi i odbudowę po zniszczeniach I wojny światowej oraz rozwój już w wolnej Polsce.

Wydanie pracy było możliwe dzięki finansowemu wsparciu Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Między wschodem i zachodem. Ezechiel Zivier (1869–1925) Archiwista i historyk, Barbara Kalinowska-Wójcik, Katowice 2015, ss. 328, ISBN 978-83-63031-32-9, ISBN 978-83-64806-51-3

Publikacja poświęcona Ezechielowi Zivierowi, który był publicystą, archiwistą książąt pszczyńskich, badaczem historii Polski i Śląska oraz wieloletnim działaczem żydowskim i założycielem pierwszego archiwum gmin żydowskich w Niemczech. Książka przedstawia biografię E. Ziviera w postaci samodzielnego opracowania monograficznego, w którym ukazano efekty jego działalności zarówno na tle profesjonalizacji zawodu historyka i archiwistyka na przełomie XIX i XX wieku, jak również przemian, jakim uległa społeczność Żydów niemieckich pod koniec XIX wieku.

Publikacja została przygotowana na postawie materiałów archiwalnych przechowywanych w Polsce, Niemczech, Szwajcarii oraz Rosji.

Książkę można zakupić w Archiwum Państwowym w Katowicach (cena 40 zł).

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Cmentarze lubelskie, Piotr Dymmel, Robert Litwiński, Lublin 2015, ss. 514, ISBN 978-83-926-895-6-0, ISBN 978-83-7784-748-0

Publikacja stanowi czwarty tom serii Ikonoteka Lubelska wydawanej przez Archiwum Państwowe w Lublinie. Wydawnictwo zawiera fotografie wykonane na ośmiu lubelskich nekropoliach. Swoim charakterem nawiązuje do przedsięwzięcia wydawniczego sprzed pięćdziesięciu lat – jest urzeczywistnieniem tamtego pomysłu przy wykorzystaniu ówcześnie przygotowanych materiałów fotograficznych.

Wydawnictwo ma charakter albumowy, zasadniczą jego część stanowią zdjęcia nagrobków wykonane przez Anatoliusza Czerepińskiego. Książka została wzbogacona o część tekstową, która jednak – wobec braku tekstów ówczesnych autorów – została przygotowana od nowa.

Sprzedaż publikacji prowadzi Archiwum Państwowe w Lublinie (cena 82 zł).

 


Szkoły w regionie lubuskim w XIX i w pierwszej połowie XX wieku – dziedzictwo archiwalne i kulturowe, Zbigniew Bujkiewicz, Zielona Góra 2015, ss. 260, ISBN 978-83-924993-1-2

W publikacji Autor zajął się kwestiami szkolnictwa, a w szczególności budownictwa szkolnego w regionie lubuskim w XIX i pierwszej połowie XX w.

Układ i dobór ilustracji odzwierciedla zróżnicowanie architektoniczne i koncepcyjne budownictwa szkolnego w długim okresie. Zawartość treściowa publikacji daje pełen przegląd zachowanej dokumentacji historycznej regionu lubuskiego, odnoszącej się do jednego z elementów dziedzictwa kulturowego, jakim jest budownictwo szkolne.

Publikacja wydana nakładem Archiwum Państwowego w Zielonej Górze.

 


Niedopowiedziana historia. Karty pocztowe z getta łódzkiego, Adriana Bryk, Łódź 2015, ss. 157, ISBN 978-83-937512-0-4, 978-83-64806-62-9

Publikacja prezentuje opracowanie kart pocztowych zatrzymanych przez cenzurę lub w trakcie blokady pocztowej w getcie w Łodzi. Spośród 22500 kart pocztowych wybrano te, które były kierowane na teren gett powiatu sieradzkiego: Sieradz, Szadek, Warta, Zduńska Wola, Złoczew. Każda grupa pocztówek poprzedzona została krótką historią getta, do którego były kierowane. Książka zawiera również biogramy nadawców kart pocztowych.

Książka została wzbogacona fotografiami obrazującymi pracę poczty i listonoszy w getcie łódzkim, kartami meldunkowymi oraz wpisami do książek meldunkowych nadawców kart pocztowych.

Sprzedaż publikacji prowadzi Archiwum Państwowe w Łodzi.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Wschowa w latach 1945-1959. W 70. rocznicę powrotu do Polski, Barbara Ratajewska, Leszno 2015, ss. 128, ISBN 978-83-931008-6-6, 978-83-64806-38-4

W publikacji scharakteryzowano sytuację, jaka panowała w mieście od wkroczenia Armii Czerwonej w lutym 1945 r. po rok 1950. Opisom poddano różne sfery ówczesnego życia publicznego. Książkę wzbogacono wspomnieniami naocznych świadków wydarzeń oraz licznymi materiałami ilustracyjnymi.

Publikacja wydana przez Archiwum Państwowe w Lesznie i Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych w związku z przypadającą w 2015 r. 70. rocznicą powrotu Wschowy do Polski.

 


Kancelaria Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie w latach 1918-1939, Adam Grzegorz Dąbrowski, Warszawa 2015, ss. 344, ISBN 978-83-64806-54-4

Publikacja jest pierwszym monograficznym opracowaniem poświęconym dziejom kancelarii urzędu rangi ministerialnej II Rzeczypospolitej. Poruszone w niej zostały kwestie m.in. organizacji i działalności kancelarii, tworzenia się registratury, funkcjonowania archiwum zakładowego oraz ocalałych akt urzędu. Praca składa się ze wstępu, sześciu zasadniczych rozdziałów oraz zakończenia, uzupełnionych o wykaz skrótów, spis tabel, schematów i rysunków, wykazy wykorzystanej literatury i źródeł archiwalnych. Tekst wzbogaca obszerny materiał ilustracyjny.

Wydawnictwo wydane nakładem Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i Archiwum Akt Nowych.

 


Obywatele Królewskiego Wolnego Miasta Podgórza 1784–1915, dr Kamila Follprecht, 115, Kraków 2015, ss. ISBN 978-83-937907-1-5

Publikacja zawiera naukowo opracowane wykazy obywateli i obywateli honorowych Podgórza z lat 1784-1915. Starszy z wykazów, obejmujący lata 1828-1870, zawiera jedynie podstawowe dane osób, które uzyskały obywatelstwo miasta. W rękopisie „Książka Obywateli Miasta Podgórza” obejmującym lata 1867-1914, zamieszczono obszerniejsze wpisy dotyczące obywateli miejskich oraz ozdobne wpisy nadań przez podgórską Radę Miejską obywatelstwa honorowego. We wstępie przedstawiono zmiany uregulowań prawnych związanych z nadawaniem obywatelstwa i obywatelstwa honorowego. Uzupełnieniem są krótkie biogramy osób wymienionych w wykazach, zarówno znanych postaci, które uzyskały obywatelstwo honorowe miasta, jak i mieszkańców Podgórza, którym przyznano obywatelstwo miejskie.
Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych we współpracy z Gminą Miejską Kraków.

Książka do nabycia w siedzibie Archiwum Narodowego w Krakowie (cena 18 zł).

 


Żydzi płoccy. Album pamięci, Gabriela Nowak, Płock 2015, ss. 300, ISBN 978-83-64798-03-0, 978-83-64676-01-7, 978-83-64806-44-5

Wydawnictwo jest cennym uzupełnieniem wiedzy na temat płockich Żydów z okresu międzywojennego. Składa się na nie około tysiąca fotografii z biogramami zawierającymi informacje na temat osób na nich przedstawionych, które zachowały się przede wszystkim w zbiorach Archiwum Państwowego w Płocku. Są to zdjęcia i informacje z podań o dowód osobisty lub paszport z takich zespołów dokumentów jak Akta miasta Płocka i Starostwo Powiatowe w Płocku 1918 – 1939. Uzupełniają je fotografie ze zbiorów Muzeum Mazowieckiego i Towarzystwa Naukowego Płockiego. Książka ta dopełnia wiedzę o płockich Żydach i stanowi cenne narzędzie do badań genealogicznych i historycznych. Autorką albumu jest Gabriela Nowak z Muzeum Mazowieckiego, z którą przy projekcie ze strony Archiwum Państwowego w Płocku współpracowała Magdalena Młodziejewska.

Wydawcą publikacji jest Muzeum Mazowieckie i Archiwum Państwowe w Płocku, które na ten cel uzyskało dotację Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Koszalin 1945-2015. Historie z rodzinnych archiwów, red. Joanna Chojecka i Andrzej Chludziński, Koszalin – Pruszcz Gdański 2015, ss. 276, ISBN 978-83-61066-05-7, 978-83-61508-78-6

Publikacja składa się z trzydziestu relacji dokumentujących życie w powojennym Koszalinie. Zawiera zbiór prywatnych wspomnień osób związanych z miastem, pamiętających okoliczności, w jakich organizowano podstawy życia społecznego i gospodarczego po 1945 roku.

W książce znalazły się wspomnienia kilkunastu darczyńców, osób współpracujących z Archiwum Państwowym w Koszalinie oraz właścicieli prywatnych archiwów rodzinnych. Ich relacje wzbogacono o fotografie ukazujące życie i pracę w powojennych warunkach. Dokumentacja zawarta w spuściznach i archiwach rodzinnych pozwala na prześledzenie losów poszczególnych rodzin na tle historii miast, regionów Polski, czy nawet całej Europy.

Opublikowane przez Archiwum Państwowe w Koszalinie i Wydawnictwo Jasne, we współpracy z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych w Warszawie i Stowarzyszeniem APERTO w Koszalinie.

 


Inwentarz zespołu Akta miasta Koszalina 1555-1945 / Findbuch zum Bestand Magistratsakten der Stadt Köslin 1555-1945, red. Joanna Chojecka, oprac. Ryszard Marczyk, Kacper Pencarski, Anna Zbroszczyk, Koszalin – Pruszcz Gdański 2015, ss. 608, ISBN 978-83-61066-03-3, 978-83-64806-25-4, 978-83-61508-72-4

Pierwszy tom serii wydawniczej „Cossalin ad Fontes”, stanowiący inwentarz zespołu „Akta miasta Koszalina” z lat 1555-1945. Publikacja, obok wstępu do inwentarza autorstwa archiwisty Adama Muszyńskiego, uzupełniona została uwagami Joanny Chojeckiej i Kacpra Pencarskiego. Jedną z części poświęcono powiązaniom zespołu z innymi zespołami archiwalnymi przechowywanymi w polskich i niemieckich archiwach. Tytuły wszystkich 2203 jednostek archiwalnych zostały przetłumaczone z języka niemieckiego na język polski. Wydawnictwo wzbogacono o indeksy nazw osobowych i nazw geograficznych (z odrębną częścią nazw terenowych Koszalina), a także o wybór ważniejszej literatury dotyczącej miasta do 1945 r. Książka zawiera materiały ilustracyjne, pochodzące z wybranych poszytów zespołu.

Publikacja wydana przez Archiwum Państwowe w Koszalinie we współpracy z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych, Landeshauptarchiv Mecklenburg-Vorpommern Schwerin-Greifswald i Urzędem Miasta w Koszalinie.

 


Mieć nadzieję, to przetrwać. Spuścizna Janusza Drwęskiego, więźnia obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, oprac. Krystyna Jastrzębska, Siedlce 2015, ss. 282, ISBN 978-83-64806-36-0, 978-83-939160-3-0, 978-83-930358-5-4

Albumowa publikacja jest świadectwem pięcioletniego pobytu inżyniera Janusza Drwęskiego w niemieckim obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. Album trafił do Archiwum Państwowego w Siedlcach w 2013 roku, a następnie został poddany zabiegom konserwatorskim w tamtejszej pracowni oraz w Bibliotece Narodowej.

W obszernym wstępie Krystyny Jastrzębskiej można przeczytać o dziejach rodziny Drwęskich oraz poznać losy samego inżyniera – od okresu dwudziestolecia międzywojennego, aż po życie w warunkach obozowej rzeczywistości. Na publikację składa się korespondencja do żony i córki, osobiste komentarze oraz odręcznie sporządzone mapy i plany.

Wydawnictwo wydane nakładem Archiwum Państwowego w Siedlcach, Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i Fundacji Rozwoju Badań Regionalnych Sigillum.

 


W 70. rocznicę przejęcia Gorzowa przez Polskę. Gorzów – stolica Ziemi Lubuskiej w latach 1945–1950, Dariusz A. Rymar, Gorzów Wielkopolski 2015, ss. 176, ISBN 978-83-936775-7-3

Publikacja poświęcona jest historii Gorzowa z początku jego funkcjonowania w Polsce. Na wstępie przybliżony został problem przejęcia miasta przez Polskę i jego start w 1945 r. W głównej części książki omówiono powstanie Ziemi Lubuskiej, dołączenie jej do województwa poznańskiego oraz ustanowienie Gorzowa stolicą tego obszaru. Na zakończenie opisane zostały okoliczności przeniesienia stolicy regionu do Zielonej Góry. Wydawnictwo uzupełniają aneksy zawierające m.in. zestawienie ważniejszych urzędników lubuskich z lat 1945-50 oraz biogramy wybranych osób.

Książka wydana przez Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim oraz Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości.

 


Polski plakat propagandowy dwudziestolecia międzywojennego w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie, oprac. Monika Schmeichel-Zarzeczna, Lublin 2014, ss. 160, ISBN 978-83-938833-8-7, 978-83-64806-32-2

Album prezentuje plakaty z okresu dwudziestolecia międzywojennego, pochodzące z kolekcji lubelskiego archiwum państwowego. Pośród ponad 80 prac znajdują się plakaty o tematyce politycznej, społecznej i kulturalnej autorstwa znanych polskich artystów, ukazujące różnorodność stosowanych form i stylów. W publikacji przedstawiono m.in. obrazy projektu Tadeusza Gronowskiego, jednego z najwybitniejszych polskich plakacistów, kompozycje Stefana Norblina, a także Felicjana Szczęsnego-Kowarskiego, Zygmunta Kamińskiego i Władysława Skoczylasa, członków Stowarzyszenia Artystów Plastyków Rytm.

Książka ukazała się w serii Ikonoteka Lubelska wydawanej przez Archiwum Państwowe w Lublinie.

Publikacja nagrodzona Wawrzynem Pawła Konrada w kategorii „Lublin – wydawnictwo albumowe”.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Alina Fedorowicz Na dawnych szlakach. Młody las. Opowieść prawdziwa z lat wojny. Zapiski sanitariuszki Oddziału Partyzanckiego „Zenona” (marzec-sierpień 1944), oprac. Mariusz Bechta, Dariusz Magier, Lublin 2014, ss. 168, ISBN 978-83-938833-4-9, 978-83-64806-33-9

Wspomnienia Aliny Fedorowicz spisane zostały w 1945 lub 1946 r., a więc nie później niż kilka, kilkanaście miesięcy od opisywanych wydarzeń. To wielki plus tego świadectwa. Wspomnienia powstające kilkanaście, kilkadziesiąt lat po zdarzeniu są mocno obciążone późniejszymi przeżyciami i przyswojonymi po latach interpretacjami. Tekst ten, choć niewątpliwie pisany „ku pamięci” ma w wielu miejscach świeżość dziennika.

Zdecydowana większość wojennych dzienników i wspomnień wyszła spod ręki mężczyzn i prezentuje typową dla męskiego stylu narrację. Dowiadujemy się z nich, kto co powiedział, jak walczył, odnotowują one ważne wydarzenia polityczne, społeczne, militarne itp. Nie ma w nich kolorów, zapachów, kształtów. Świat uczuć i zmysłów jest traktowany niemal wstydliwie. Trudno sobie wyobrazić, by tak pisał partyzant – mężczyzna.

Wspomnienia te zawierają wiele ciekawych informacji na temat życia codziennego żołnierzy zgrupowania partyzanckiego, organizacji oddziału, kontaktów z otoczeniem, zwyczajach itp. To sprawia, że materiał będzie interesujący nie tylko dla miłośników historii regionalnej.

(Z recenzji dr. hab. Rafała Wnuka)

Publikacja ukazała się w serii Źródła Lubelskie wydawanej przez Archiwum Państwowe w Lublinie.

 


Materiały źródłowe do dziejów Żydów w księgach grodzkich lubelskich z doby panowania Zygmunta III Wazy 1587–1632, oprac. H. Gmiterek, Lublin 2014, ss. 242, (Fontes Lublinenses VI), ISBN 978-83-938833-0-1, 978-83-7784-564-6

VI tom serii „Fontes Lublinienses” wydany przez Archiwum Państwowe w Lublinie i Instytut Historii UMCS jest edycją regestów aktów dotyczących Żydów, które znajdują się w księgach grodzkich lubelskich z okresu panowania Zygmunta III Wazy oraz bezkrólewia po jego śmierci w latach 1587-1632.

Zamierzeniem wydawcy było zgromadzenie i publikacja regestów wszystkich aktów, w których znajdują się wzmianki dotyczące Żydów. Na niniejszą publikację składa się blisko 1100 wpisów. Żydzi występowali w sądzie grodzkim jako jedna ze stron, ale także jako świadkowie, sprawcy bądź ofiary różnych zdarzeń, jako podmioty różnorakich aktów prawnych. Znajdują się tu m.in.: relacje o pobiciu i obdukcji obrażeń, relacje o nałożonych aresztach, złożeniu pozwów, w tym do Trybunału Koronnego, sprawy dotyczące organizacji samorządu, rywalizacji personalnej, wpisy pokwitowań spłaty długów czy wywiązania się z innych zobowiązań finansowych, akty kupna-sprzedaży nieruchomości i inne sprawy sporne między samymi Żydami lub Żydami a przedstawicielami innych społeczności.

Wydawnictwo stanowi ważne źródło do badań nad funkcjonowaniem staropolskiego sądownictwa, administracji, samorządów różnych szczebli, systemu fiskalnego, kultury materialnej czy życia codziennego różnych warstw społeczeństwa regionu. Do publikacji dołączone są indeksy – osobowy i rzeczowy, a także słownik ważniejszych staropolskich terminów i pojęć występujących w regestach.

 


Od traktatu kaliskiego do pokoju oliwskiego. Polsko-krzyżacko-pruskie stosunki dyplomatyczne w latach 1343-1660, Warszawa 2014, ss. 412, ISBN 978-83-940026-0-2, 978-83-62421-99-2, 978-83-7181-891-2

W prezentowanym tomie, którego współwydawcą jest Archiwum Główne Akt Dawnych, zebrane zostały rozszerzone wersje referatów wygłoszonych podczas konferencji „Od traktatu kaliskiego do pokoju oliwskiego. Polsko-krzyżacko-pruskie stosunki dyplomatyczne w latach 1343-1660”, która odbyła się w Warszawie w dniach 24-25 maja 2013 r. jako efekt współpracy między AGAD i Niemieckim Instytutem Historycznym w Warszawie. Celem spotkania była nie tyle analiza wydarzeń politycznych, ile okoliczności towarzyszących zawieraniu porozumień między Polską a zakonem krzyżackim, a później Księstwem Pruskim. Z tego względu przedmiotem zainteresowania uczestników stały się takie kwestie jak: preliminaria i negocjacje uzupełniające, kariery dyplomatów, jak również problemy edytorskie i zagadnienia z zakresu dyplomatyki. W trakcie obrad wyraźnie uwidoczniła się zmiana perspektywy w badaniach historycznych dotyczących problematyki konfliktów i ustanawiania pokoju.

(za Wstępem)

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Społeczeństwo polskie w świetle raportów politycznych austro-węgierskiego Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Polsce 1915-1918. Wybór źródeł, oprac. Jerzy Gaul, Alicja Nowak, Warszawa 2014, ss. 400, ISBN 978-83-935137-7-2, 978-83-62421-98-5, 978-83-7181-890-5

Książka prezentuje 134 raporty polityczne sporządzone w latach 1915-1918 przez władze c. i k. Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego w Polsce. Dokumenty te przechowywane są w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie (102 raporty) i Österreichisches Staatsarchiv w Wiedniu (32 raporty). Publikację uzupełniają biogramy osób pełniących ważne funkcje lub najczęściej wymienianych w raportach, indeksy osobowy, geograficzny i rzeczowy oraz kopie wybranych raportów. Współwydawcą pozycji jest Archiwum Główne Akt Dawnych.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Archiwum Państwowe w Gdańsku. Informator o zasobie archiwalnym od 1945 roku (stan na dzień 30 czerwca 2012 r.), oprac. Joanna Bławat-Obin, Gdańsk-Warszawa 2014, ISBN 978-83-64806-12-4, 978-83-933332-7-1, s. 888 + 16 s. wkładka

„Informator” jest pierwszą publikacją obejmującą dane o wszystkich zespołach archiwalnych w zasobie Archiwum Państwowego w Gdańsku zawierających dokumentację wytworzoną po zakończeniu działań wojennych w 1945 r., aktualne na dzień 30 czerwca 2012 r.

Informacje opisujące zawartość ww. zespołów zostały poprzedzone wstępem, w którym zwięźle opisano dzieje gdańskiego archiwum oraz przedstawiono układ rzeczowy „Informatora”. Osobno objaśniono zasady korzystania z zasobu archiwalnego. Ponadto publikacja została uzupełniona o pomoce skorowidzowe (indeksy: geograficzny i nazw zespołów oraz konkordancję sygnatur AP w Gdańsku), wybraną bibliografię oraz ilustracje.

 


W kręgu powstańczej codzienności. Archiwum Franciszka Budziszewskiego, oprac. Alicja Nowak, Warszawa 2014, ISBN 978-83-940026-2-6, ss. 92

Wydawnictwo Archiwum Głównego Akt Dawnych prezentuje spuściznę Franciszka Budziszewskiego – dowódcy ochotników z Wielkopolski walczących w powstaniu styczniowym. Edycji krytycznej źródła dokonała Alicja Nowak. Publikacja wzbogacona jest o reprodukcje dokumentów, a także tekst raportu przesłanego przez rotmistrza Budziszewskiego Rządowi Narodowemu w Warszawie oraz wykaz pieczęci powstańczych. Posiada ponadto indeks osobowy i geograficzny.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Malbork. Historia miasta dokumentem pisana, oprac. T. Kukowski, Malbork 2014, ISBN 978-83-934327-8-3, ss. 128

Najnowsza publikacja Archiwum Państwowego w Elblągu z siedzibą w Malborku zawiera 77 reprodukcji archiwaliów, w tym map i fotografii, dotyczących historii Malborka i życia jego mieszkańców. Wydawnictwo prezentuje m.in. dokument lokacji miasta oraz pierwszą malborską gazetę z 1829 roku.

Reprodukcje archiwaliów prezentowane są w podziale na trzy okresy z dziejów miasta: krzyżacki (od powstania miasta do wojny trzynastoletniej), władztwa polskiego (do czasu pierwszego rozbioru Rzeczpospolitej) oraz pruski (okres rozwoju nowożytnego miasta 1772–1944 ). Publikację zamykają dokumenty z okresu tworzenia się powojennej władzy polskiej z lat 1945–48.

Wszystkie reprodukcje opatrzone są opisami, a wybrane kopie również komentarzami przybliżającymi m.in. tło historyczne oraz sytuację społeczno-polityczną panującą w chwili wystawienia dokumentu.

 


Warszawa Siemaszki. Fotografie z Narodowego Archiwum Cyfrowego, Warszawa 2014, ISBN 978-83-927590-3-4 (NAC), ISBN 978-83-64806-13-1 (NDAP), ss. 180

Wydany przez Narodowe Archiwum Cyfrowe album zawiera ok. 200 fotografii Zbyszka Siemaszki, wieloletniego reportażysty tygodnika „Stolica”, przedstawiających Warszawę i jej mieszkańców w latach 50., 60. i 70. Książka podzielona jest na tematyczne działy: „Odbudowa”, „Architektura Warszawy”, „Praca”, „Po godzinach”, „Wydarzenia”, „Życie Stolicy”. Każdą część poprzedza wstęp wprowadzający w realia lat PRL-u.

Publikację w wersji elektronicznej można pobrać ze strony internetowej Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Południowo-zachodnia Wielkopolska w latach I wojny światowej. Wybór źródeł, Leszno 2014, ISBN 978-83-931008-2-8, ISBN 978-83-64806-03-2, ss. 112

Książka wydana przez Archiwum Państwowe w Lesznie ma na celu przybliżenie wydarzeń związanych z I wojna światową na terenie południowo-zachodniej Wielkopolski.

Wydawnictwo podzielone jest na trzy części. Pierwszy rozdział wprowadzający opisuje sytuację w południowo-zachodniej Wielkopolsce w czasie Wielkiej Wojny. Rozdział drugi to wybór materiałów archiwalnych, a w nim m.in.: afisze, zdjęcia, widokówki, dokumenty, a także materiały z czasopism „Kostener Kreisblatt” i „Lissaer Kreisblatt”. Materiały te przedstawiają np. mobilizację, działania wojenne, opiekę nad transportami wojsk przejeżdżających przez Leszno, leszczyńskie lazarety oraz jeńców wojennych. Rozdział trzeci zawiera tłumaczenia wybranych dokumentów.

W publikacji zostały wykorzystane materiały archiwalne pochodzące głównie z zasobu Archiwum Państwowego w Lesznie, a także Muzeum Okręgowego w Lesznie, Archiwów Państwowych w Kaliszu i Poznaniu.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Kiedy się wypełniły dni… Wrzesień 1939 r. na ziemi piotrkowskiej, oprac. Z. Matuszak, T. Matuszak, M. Hubka, Warszawa – Piotrków Trybunalski 2014, ss. 111, ISBN 978-83-62421-97-8 (NDAP), ISBN 978-83-936511-3-9 (APPT)

Wydawnictwo upamiętnia wydarzenia i bohaterów września 1939 r. W pierwszej części publikacji znalazły się teksty omawiające działania Armii „Prusy” na ziemi piotrkowskiej oraz życie Polaków w realiach okupacyjnej rzeczywistości. Drugą część książki stanowią wybrane materiały archiwalne z zasobu Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim oraz oddziału w Tomaszowie Mazowieckim. Są wśród nich zarówno rękopisy wspomnień oraz urzędowe maszynopisy, jak i fotografie, plakaty i mapy.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Wielka Wojna 1914-1918. Łódź i okolice na fotografiach Michała Daszewskiego, Ryszard Bonisławski, Łódź 2014, ss. 96, ISBN 978-83-931608-7-7, ISBN 978-83-64806-08-7, ISBN 978-83928867-8-5

Publikacja, której współwydawcą jest Archiwum Państwowe w Łodzi, prezentuje zdjęcia miasta w latach 1914-1918 wykonane przez fotografa amatora Michała Daszewskiego. Część albumowa książki poprzedzona jest wstępami przybliżającymi postać autora zdjęć oraz sytuację Łodzi w czasie I wojny światowej.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Bezbronne miasto. Łódź 1914-1918, Łódź 2014, ss. 334, ISBN 978-83-927666-1-2, ISBN 978-83-7982-029-0

Książka przedstawia obraz Łodzi i ziemi łódzkiej podczas I wojny światowej. Zawiera teksty prezentujące różne perspektywy: wspomnienia Mieczysława Hertza, obejmujące m.in. analizę przebiegu i skutków wojny dla miasta, fragmenty książki „Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym” z 1898 r. autorstwa Jana G. Blocha oraz zapiski pielęgniarki Violetty Thurstan, naocznego świadka wydarzeń. Wydawnictwo uzupełniają unikatowe fotografie z zasobu łódzkiego archiwum.

Publikacja została wydana przez Narodowe Centrum Kultury i Wydawnictwo Kusiński. Współwydawcami są Archiwum Państwowe w Łodzi oraz Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi.

 


Lista żydowska – jeszcze jedno świadectwo Holokaustu. Wypisy źródłowe z akt zespołu Urzędu Statystycznego Rzeszy przechowywanych w zasobie Archiwum Państwowego w Opolu. Lata 1940-1944, oprac. Maria Osika i Aleksandra Starczewska-Wojnar, ss. 272, ISBN 978-83-904142-7-0, ISBN 978-83-64806-00-1

Wydawnictwo stanowi zbiór wypisów źródłowych z zespołu „Urząd Statystyczny Rzeszy w Berlinie”, przechowywanego w opolskim archiwum. Lista zawiera nazwiska 4 606 osób, które zginęły w czasie Holokaustu. Znacząca część prezentowanych danych nie została dotąd ujęta w żadnym z dostępnych zbiorów osobowych ofiar Holokaustu.

Wypisy źródłowe skierowane są do historyków, demografów oraz potomków osób wymienionych w zestawieniu. Mogą stanowić również cenną informację dla urzędów stanu cywilnego, w których brakuje oryginalnych dokumentów.

Publikacja ukazała się w serii wydawniczej Archiwum Państwowego w Opolu pt. Opera Extraordinaria, nad którą redakcję naukową sprawuje dr hab. Mirosław Lenart.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


I wojna światowa w dokumencie archiwalnym, oprac. Lidia Potykanowicz-Suda, Gdańsk 2014, ss. 88, ISBN 978-83-933332-6-4

Publikacja, która ukazała się w serii wydawniczej „Skarby gdańskiego archiwum”, informuje o źródłach do historii pierwszej wojny światowej przechowywanych w zasobie Archiwum Państwowego w Gdańsku oraz prezentuje wybrane materiały. Wśród ponad 70 różnorodnych archiwaliów znalazły się dokumenty dotyczące m.in. początku wojny, działań na frontach oraz pomocy niesionej poszkodowanym w starciach.

Pozycja wydana przez Archiwum Państwowe w Gdańsku wspólnie ze Stowarzyszeniem Przyjaciół Archiwum Państwowego w Gdańsku.  Publikacja jest również dostępna w formacie .pdf na stronie internetowej Archiwum Państwowego w Gdańsku.

 


Fritz Bracht (1899-1945). Nazistowski zarządca Górnego Śląska w latach II wojny światowej, Mirosław Węcki, Katowice 2014, ss. 534, ISBN 978-83-7629-679-1, ISBN 978-83-63031-24-4

Publikacja autorstwa dr. Mirosława Węckiego, której współwydawcą jest Archiwum Państwowe w Katowicach, przybliża postać Fritza Brachta – najważniejszego dygnitarza nazistowskiego działającego na Górnym Śląsku w okresie II wojny światowej.

Jako gauleiter (przywódca lokalnych struktur partii narodowosocjalistycznej) oraz nadprezydent (zwierzchnik administracji cywilnej) Bracht należał do elitarnej grupy funkcjonariuszy, którym Adolf Hitler powierzył administrację terenów okupowanej Polski. W przeciwieństwie do Hansa Franka, Arthura Greisera, Alberta Forstera czy Ericha Kocha jest on jednak postacią niemal zupełnie nieznaną. Dotychczas historycy stosunkowo niewiele pisali na jego temat. Niniejsze opracowanie jest pierwszą próbą kompletniejszego przedstawienia biografii człowieka, który odpowiadał za całokształt polityki III Rzeszy wobec Górnego Śląska. To właśnie jemu należy przypisać współudział w wielu nazistowskich zbrodniach oraz realizację polityki narodowościowej na tym obszarze.

Publikacja zawiera ponad 60 reprodukcji zdjęć oraz archiwaliów dotyczących Fritza Brachta, dotychczas w większości niepublikowanych.

 


Brezowie. Dzieje rodu i spuścizn aktowych. Inwentarz zespołu akt Archiwum Brezów z Siekierzyniec 1555-1945, Elżbieta Wierzbicka, Lublin 2013, ss. 339, ISBN 978-83-9268957-7, ISBN 978-83-64806-05-6

Choć ród ten nie należał do szczególnie znanych i wpływowych, to jednak archiwalia zachowane w Archiwum Brezów z Siekierzyniec są ważnym świadectwem dziejów średniozamożnego polskiego rodu szlacheckiego na Ukrainie oraz rodzin z nim spokrewnionych.

Publikacja wydana przez Archiwum Państwowe w Lublinie podzielona jest na dwie części. Pierwsza z nich zawiera opis dziejów Brezów oraz rodzin, których akta znalazły się w zespole. Drugą część stanowi inwentarz akt. Wydawnictwo posiada ponadto aneksy genealogiczne ułatwiające korzystanie z archiwaliów oraz indeks osobowy i geograficzny.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Wojenna skrzynka pocztowa, oprac. Anna Nowak, Agnieszka Bobowska-Hryniewicz, Anna Sawicka, Przemyśl 2014, ss. 103, ISBN 978-83-88172-53-3

Publikacja Archiwum Państwowego w Przemyślu została wydana w ramach obchodów 100. rocznicy wybuchu I wojny światowej. Wydawnictwo przybliża życie codzienne ludności cywilnej Przemyśla podczas oblężenia tamtejszej twierdzy. Była ona dwukrotnie oblegana przez Rosjan, a ostatecznie została wyswobodzona przez wojska niemieckie i austrowęgierskie w 1915 r. W albumie zaprezentowano w układzie chronologicznym karty pocztowe i listy oraz pocztówki fotograficzne i fotografie ze Zbioru korespondencji wojennej lat 1914-1918, przechowywanego w przemyskim archiwum. Uzupełnienie publikacji stanowią wybrane notatki prasowe z wydawanych w Przemyślu w latach 1914-1915 „Wiadomości wojennych” oraz z tygodników „Ziemia Przemyska” i „Panteonu Polskiego”.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Dzienne zapisy ze stanu wojennego w Polsce (13 XII 1981 – 22 VII 1983) – fragmenty obszernego pamiętnika z lat 1958-2012 profesora Uniwersytetu Rzeszowskiego, Józef Półćwiartek, Przemyśl 2014, ss. 204, ISBN 978-83-88172-52-6

Prof. Józef Półćwiartek jest autorem ok. 270 publikacji naukowych, popularnonaukowych i publicystycznych. Od 1967 r. związany był z Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Rzeszowie, przekształconą w 2001 r. w Uniwersytet Rzeszowski. Był m.in. członkiem dwóch komisji naukowych PAN Oddział w Krakowie oraz Międzynarodowej Komisji Historycznej Polsko-Ukraińskiej przy Komitecie Nauk Historycznych PAN. Prowadził badania naukowe nad dziejami gospodarczo-społecznymi pogranicza etnicznego polsko-ruskiego (polsko-ukraińskiego) czasów staropolskich. Podejmował także problemy metodologiczne i dydaktyczne w dziedzinie regionalnych badań historycznych, metrologii z obszaru Rusi Czerwonej. Zajmował się ponadto historią najnowszą (dzieje tajnej oświaty w latach okupacji niemieckiej, młodzieżowe antykomunistyczne organizacje konspiracyjne w Rzeszowskiem w latach 1944-56).

Opublikowane przez Archiwum Państwowe w Przemyślu fragmenty pamiętnika prof. Półćwiartka to zapis niemal codziennych notatek o sytuacji w uczelni, z którą był związany, oraz w regionie i w kraju od czasu wprowadzenia w Polsce stanu wojennego. Jest to jedynie część obszernego pamiętnika prowadzonego przez prof. Półćwiartka przez ponad 40 lat.

 


Pochód pierwszomajowej poprawności. Święto Pracy na Opolszczyźnie w latach 1945–1989 w świetle materiałów archiwalnych wybranych z zasobu Archiwum Państwowego w Opolu, red. Sławomir Marchel i Justyna Sowińska, Opole 2014, ss. 111, ISBN 978-83-62421-93-0, ISBN 978-83-904142-5-6

Publikacja przybliża różne oblicza obchodów Święta 1 Maja na Opolszczyźnie w czasach Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Podstawę opisu stanowią dokumenty i fotografie zachowane w opolskim archiwum. Uzupełnieniem treści są wspomnienia mieszkańców regionu związane z obchodami. Święto Pracy było jednym z ważniejszych działań propagandowych tworzących iluzję sprawnie zarządzanego państwa. Chociaż ówczesna władza kreowała obchody na uroczystości o charakterze świeckim, to jednak swoją formą przypominały one praktyki religijne, a ich głównym celem było uczynienie obywateli wiernymi poddanymi partii.

Publikacja stanowi drugi tom serii „Opera Extraordinaria” pod redakcją dr hab. Mirosława Lenarta. Do wydania dołączono płytę CD zawierającą tematycznie powiązane teksty źródłowe z lat 1945–1989 z zasobu opolskiego archiwum.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Dziś albo nigdy. Wielka Wojna i polskie dążenia niepodległościowe, red. Barbara Berska i Monika Andrasz-Mrożek, Kraków 2014, ss. 127, ISBN 978-83-937907-8-4

Katalog prezentujący materiały archiwalne z wystawy zorganizowanej w celu upamiętnienia 100. rocznicy wybuchu I wojny światowej. Dzięki współpracy wszystkich archiwów państwowych udało się zebrać liczne dokumenty, plakaty oraz zdjęcia przedstawiające życie Polaków w czasie konfliktu zbrojnego, który przyczynił się do osłabienia zaborców i umożliwił odzyskanie niepodległości po 123 latach niewoli. Publikacja dwujęzyczna (jęz. polski i angielski) wydana przez Archiwum Narodowe w Krakowie we współpracy z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych, Archiwami Państwowymi oraz Gminą Miejską Kraków.

 


Regesta fontium sommerfeldensium, red. Adam Górski i Beata Grelewicz, Lubsko – Zielona Góra 2013, ss. 200, ISBN 978-83-934741-1-0

Publikacja zainspirowana 730. rocznicą nadania praw miejskich miastu Lubsko. Jest owocem współpracy Archiwum Państwowego w Zielonej Górze, Lubska oraz jego miasta partnerskiego, niemieckiego Forst. Chociaż wiele cennych dokumentów bezpowrotnie przepadło, zachowane źródła umożliwiły przybliżenie dziejów regionu i życia mieszkańców miasta od XIV do pierwszej połowy XIX wieku. Do książki dołączono płytę CD zawierającą zdigitalizowane materiały archiwalne.

 


Historia źródłem opowiedziana. Dzieje miast w zasobach Archiwum Państwowego w Zielonej Górze, Zielona Góra 2014, ISBN 978-83-934741-2-7

W związku z otwarciem nowej siedziby, Archiwum Państwowe w Zielonej Górze opublikowało część swoich bogatych zasobów poświęconych historii miast polskich. Dzięki zdjęciom i skanom materiałów archiwalnych, czytelnik ma możliwość zapoznania się z wieloma bezcennymi źródłami, począwszy od świadectw życia codziennego, aż do dokumentów królów polskich.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Daleki Wschód w świetle wewnętrznych biuletynów centrali MSZ oraz raportów polskich placówek z lat 1920-1941, red. Edward Kołodziej, Warszawa 2014, ss. 384, ISBN 978-83-7208-249-7

Historia relacji Wschodu z Zachodem została w dużej mierze ukształtowana przez kolonializm. Chociaż zabory uniemożliwiły Polsce podjęcie prób ekspansji kolonialnej, stosunki Rzeczpospolitej z krajami azjatyckimi zostały nawiązane po odzyskaniu niepodległości, jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Archiwum Akt Nowych prezentuje zachowane notatki, biuletyny i protokoły pozwalające prześledzić historię stosunków pomiędzy dwiema cywilizacjami z polskiego punktu widzenia.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Ale nam się wydarzyło. Wybory 4 czerwca 1989 roku na Ziemi Lubuskiej we wspomnieniach parlamentarzystów i opracowaniach, red. Dariusz A. Rymar i Marek Rusakowicz, Gorzów Wielkopolski 2014, ss. 340, ISBN 978-83-936775-3-5

Książka wydana przez Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim z okazji 25. rocznicy częściowo wolnych wyborów z 4 czerwca 1989 roku. Zawiera wspomnienia posłów oraz senatorów reprezentujących różne ugrupowania polityczne, zarówno PZPR, jak i opozycję. Parlamentarzyści opowiadają o życiu w komunistycznej Polsce, czasach poprzedzających ich późniejszą działalność polityczną, nadziejach, możliwościach, ale także trudnościach związanych z transformacją ustrojową.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Wybory do wolności, Marek Kietliński, Białystok 2014, ss. 134, ISBN 978-83-7657-181-2

Publikacja wydana przez Archiwum Państwowe w Białymstoku poświęcona jest historii przemian społeczno-gospodarczych, które umożliwiły zorganizowanie pierwszych częściowo wolnych wyborów 4 czerwca 1989 roku. Zawarto w niej informacje o ówczesnych partiach, kandydatach, politykach, a także metodach działania Służby Bezpieczeństwa.

 


Ludzie i statki. Historia Płocka Wisłą pisana, Płock 2014, ss. 255, ISBN 978-83-929779-9-5

Katalog zawiera zdjęcia i dokumenty zaprezentowane na wystawie poświęconej historii Płocka w pierwszej połowie XX wieku. Wiele z nich, jak np. życiorysy płockich wodniaków, zdjęcia, projekty architektoniczne i rysunki prezentujące ówczesny miejski krajobraz, upubliczniono po raz pierwszy. Dzięki współpracy Archiwum Państwowego w Płocku, instytucji oraz osób prywatnych udało się zrekonstruować zapomnianą przeszłość miasta, kiedy „Ludzie Wisły” byli jedną z najważniejszych grup zawodowych.

 


Polonika w Archiwum Parlamentu w Wiedniu. Archiwum Izby Posłów Rady Państwa 1861–1918. Polonica im Parlamentsarchiv Wien. Archiv des Abgeordnetenhauses des Reichsrats 1861–1918, red. prof. Jerzy Gaul (Archiwum Główne Akt Dawnych), Warszawa 2014, ss. 720, ISBN 978-83-935137-9-6 (AGAD), 978-83-62421-73-2 (NDAP), 978,83-7181-827-1 (DiG)

Książka jest rezultatem wieloletnich kwerend prof. Jerzego Gaula z Archiwum Głównego Akt Dawnych w archiwach austriackich. Szczegółowo opisane zostały polonika z jednego z ważniejszych zespołów Archiwum Parlamentu w Wiedniu – Archiwum Izby Posłów Rady Państwa. Zespół ten to archiwum historyczne zawierające podstawowe źródła do dziejów parlamentaryzmu monarchii habsburskiej. Publikacja zawiera tekst równoległy w językach polskim i niemieckim. Treść przewodnika koncentruje się nie tylko na zawartości aktowej archiwum (charakterystyce zgromadzonych poloników), lecz także na zagadnieniach kancelaryjnych działalności parlamentu austriackiego z lat 1861–1918.

Publikacja otrzymała Nagrodę Przeglądu Wschodniego 2014 w kategorii Edycja źródeł.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Obywatelski Komitet Porozumiewawczy „Solidarność” Regionu Pomorze Zachodnie. Powstanie i działalność od marca do czerwca 1989 roku. Relacje i dokumenty, red. M. Machałek, J. Macholak i W. Puzyna, Archiwum Państwowe w Szczecinie, Szczecin 2014, ss. 256, ISBN 978-83-64642-01-2

Publikacja zawiera zapis relacji oraz wspomnień uczestników demokratycznych przemian w regionie zachodniopomorskim i jest pokłosiem konferencji, w których udział wzięli organizatorzy i działacze OKP „Solidarność” Pomorza Zachodniego. Spotkania odbyły się w 2008 i 2009 r. w szczecińskim archiwum państwowym oraz Wyższej Szkole Administracji Publicznej, a ich celem było przypomnienie wydarzeń 1989 r. przez ich uczestników i podjęcie próby zapisania historii OKP.

Oprócz spisanych relacji w książce opublikowane zostały także materiały archiwalne, takie jak dokumenty, ulotki, odezwy, komunikaty i plakaty wyborcze. Część z nich została przekazana do zasobu Archiwum Państwowego w Szczecinie.

Z publikacją w wersji elektronicznej można zapoznać się na stronie internetowej Archiwum Państwowego w Szczecinie.

 


Dokumenty przełomu 1989–1991 ze zbiorów Archiwum Państwowego w Siedlcach, oprac. K. Jastrzębska, Archiwum Państwowe w Siedlcach, Siedlce 2014

W albumowej publikacji przygotowanej w związku z 25. rocznicą wyborów 1989 r. znalazły się reprodukcje fotografii, druków ulotnych i innych materiałów dokumentujących przełomowe dla Polski lata przemian. W książce opublikowano m.in. dokumenty Wojewódzkiego Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Siedlcach, komitetów wyborczych i partii politycznych.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Białystok w odrodzonej Polsce. Na pamiątkę wejścia wojsk polskich do Białegostoku 19 lutego 1919 r., oprac. B. Samarski, M. Gajewski, Archiwum Państwowe w Białymstoku i Muzeum Wojska w Białymstoku, Białystok 2014, ISBN 978-83-7657-145-4

Katalog wystawy zorganizowanej z okazji 95. rocznicy wyzwolenia miasta. W pierwszej części wydawnictwa przedstawione zostały losy Białegostoku w czasie I wojny światowej, moment wkroczenia do miasta Wojsk Polskich oraz początki białostockiego samorządu. W drugiej części publikacji zaprezentowano materiały archiwalne dotyczące opisywanych wydarzeń.

 


Marek Kietliński, Białostockie władze administracyjne w latach 1919-2013, Archiwum Państwowe w Białymstoku, Białystok 2013

Publikacja stanowi katalog wystawy, której celem było upamiętnienie osób pełniących funkcje we władzach Białegostoku od 1919 r. do czasów współczesnych. W książce zaprezentowane zostały wybrane dokumenty archiwalne dotyczące władz miasta oraz biogramy prezydentów Białegostoku, składy osobowe Rad Miejskich (1919-1939 i 1990-2013) i Miejskich Rad Narodowych (1944-1990).

Treść publikacji oraz zamieszczone w niej zdjęcia dostępne są w wersji elektronicznej na stronie archiwum.

 


S.K. Latek, Tajna „Solidarność” w Pułtusku w latach 1982–1986: wspomnienia konspiratora, Folia Historia Pultoviensia, red. K. Wiśniewski, t. 1, Pułtusk 2014, ss. 99 + 1 nlb., ISBN 978−83−64273−06−3

Tom inaugurujący serię wydawniczą Folia Historia Pultoviensia, w ramach której publikowane będą wspomnienia osób związanych z Pułtuskiem i północno-wschodnim Mazowszem. Zawiera wspomnienia Sławomira Konrada Latka, pracownika FSO i UT „Polam-Pułtusk” w latach 1978−1990, internowanego w Kwidzynie w 1982 r., zaangażowanego następnie w konspiracyjną działalność „Solidarności”, przewodniczącego NSZZ „Solidarności” w „Polamie” i Zarządu Oddziału w Pułtusku w latach 1989−1990, delegata na I i II Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Przypomina wydarzenia z lat 80. XX w., okres tzw. karnawału „Solidarności”, stanu wojennego i oporu wobec ówczesnej władzy, warunki życia internowanych w ośrodkach odosobnienia w Kwidzynie oraz akcje podejmowane przez pułtuską konspirację. Publikacja składa się z przedmowy, wykazu skrótów, wstępu, 31 rozdziałów oraz zakończenia. Jej współwydawcą jest Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Pułtusku.

 


Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Pułtusku. Informator o zasobie archiwalnym, oprac. K. Wiśniewski, Warszawa 2013, ss. 383 + 1 nlb., ISBN 978−83−932824−8−7, 978−83−62421−45−9

Informator jest pierwszą publikacją zawierającą szczegółowe informacje o zawartości zespołów archiwalnych przechowywanych w zasobie Archiwum Państwowego w Warszawie Oddział w Pułtusku (według stanu na dzień 30 czerwca 2013 r.). Składa się ze wstępu przedstawiającego układ wydawnictwa, dzieje archiwum, jego zasób i zasady korzystania oraz z części głównej, charakteryzującej zawartość poszczególnych zespołów archiwalnych. Publikację uzupełniają: mapa obrazująca obszar działania Archiwum Państwowego w Warszawie, streszczenie w języku angielskim, alfabetyczny wykaz nazw zespołów, indeks nazw osobowych i geograficznych oraz bibliografia.

 


Kamienie milowe w kartografii, red. J. Ostrowski, P.E. Weszpiński, Z dziejów kartografii, t. 17, Warszawa 2013, ss. 405 + 1 nlb., ISBN 9788386062140, 9788362421824, 9788393282456, 9788362189304

Kamienie milowe w kartografii to tytuł tomu 17 wydawnictwa seryjnego Z dziejów kartografii. Tworzą go materiały będące rozwinięciem lub nawiązaniem do treści referatów wygłoszonych podczas XXVI Ogólnopolskiej Konferencji Historyków Kartografii zorganizowanej w 2012 r. w Warszawie przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy i Zespół Historii Kartografii IHN PAN. Zakres tematyczny tomu jest bardzo szeroki, a jego autorzy reprezentują różne dziedziny kartografię, historię, geografię, hydrologię, gleboznawstwo. Tom otwiera obszerny wybór wydarzeń i dzieł uznanych za „kamienie milowe” w kartografii, dokonany przez Wiesławę Żyszkowską i Lucynę Szaniawską (Kamienie milowe w kartografii — wpływ osiągnięć nauki i techniki na rozwój kartografii), natomiast artykuł Jerzego Ostrowskiego (Kamienie milowe w polskim piśmiennictwie z zakresu historii kartografii) przybliża wybrane publikacje z ostatnich 200 lat, które mogą być uznane za „kamienie milowe” na drodze poznawania przeszłości kartografii ziem polskich i nie tylko. Drugą część tomu tworzą teksty o „kamieniach milowych” w kartografii dawnej, do końca XVIII w., wśród których wiele jest poświęconych dziełom renesansowym (piszą o tym m.in. Lucyna Szaniawska i Teresa Bogacz). W części trzeciej publikacji zamieszczone zostały artykuły omawiające kartograficzne przedstawienia miast (Henryk Bartoszewicz, Paweł E. Weszpiński, Dariusz Lorek, Zbigniew Tucholski). Część czwarta tomu poświęcona została kartografii XX w. Otwiera ją tekst Anny Faliszewskiej omawiający zagadnienie anamorfoz kartograficznych w ujęciu historycznym. Rozwój kartografii gleb w Polsce po II wojnie światowej przedstawiają Albina Mościcka i Janusz Ostrowski, a wyniki badań toponimii leśnej omawia Tomasz Olenderek. Część piątą tworzą artykuły o zbiorach kartograficznych. Należą do nich m.in. teksty Ewy Szymkiewicz o zbiorach Zakładu Geoinformatyki i Kartografii Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Wiesława Sieradzana o malborskiej kolekcji map Ernsta von der Oelsnitz. Zastosowaniu nowoczesnych technik udostępniania dawnych zbiorów kartograficznych poświęcona została część szósta tomu (piszą o tym m.in. Lucyna Szaniawska, Dorota Gazicka-Wójtowicz, Grażyna Dudzicka, Ewa Nowacka, Anna Wrochna), a wykorzystywanie zbiorów dawnych dokumentów kartograficznych stało się przedmiotem zainteresowania autorów ostatniego działu tomu 17 (Marty Kuc-Czerep, Jarosława Suchożebrskiego, Anny Marcinkowskiej).

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Sztuka królewska w Bydgoszczy. 230 lat tradycji wolnomularskich, Marek Romaniuk, Instytut Sztuka Królewska w Polsce, Bydgoszcz 2014, ISBN 978-83-937972-2-6

Publikacja jest katalogiem wystawy współorganizowanej przez Archiwum Państwowe w Bydgoszczy. Okazją do przygotowania ekspozycji był jubileusz 230-lecia powołania pierwszej bydgoskiej loży masońskiej.

W książce przybliżona została m.in. historia oraz symbolika masonerii bydgoskiej, której początki wiążą się z rozbiorami Polski. Publikacja zawiera ponadto przewodnik po pamiątkach wolnomularskich w Bydgoszczy, które przechowywane są w Archiwum Państwowym, Muzeum Okręgowym im. L. Wyczółkowskiego oraz w Wojewódzkiej i Miejskie Bibliotece Publicznej im. W. Bełzy. Wydawnictwo uzupełniają fotokopie wybranych rękopisów i druków, a także zdjęcia odznaczeń masońskich.

 


Życie teatralne dawnego Elblaga w świetle archiwaliów, oprac L. Potykanowicz-Suda, Gdańsk 2014

Publikacja albumowa ukazała się w serii wydawniczej „Skarby gdańskiego archiwum”. Książka zawiera wstęp informujący o źródłach do dziejów szeroko rozumianej kultury teatralnej dawnego Elbląga przechowywanych w Archiwum Państwowym w Gdańsku oraz prawie 90 skanów archiwaliów przedstawionych w układzie chronologicznym. Wśród prezentowanych archiwaliów są głównie afisze teatralne, fotografie sceniczne poszczególnych aktorów oraz zatrzymane w kadrze sceny z przedstawień. Dodatkowo daną partię materiału źródłowego poprzedzają krótkie informacje o elbląskim życiu teatralnym. Publikację przygotowała pracownik gdańskiego archiwum dr Lidia Potykanowicz-Suda.

Wydawnictwo ukazało się nakładem Archiwum Państwowego w Gdańsku i Stowarzyszenia Przyjaciół Archiwum Państwowego w Gdańsku.

Publikacja w formacie .pdf jest dostępna na stronie archiwum.

 


„Kto ojczyźnie swej służy, sam sobie służy”. Pamiątka obchodów czterechsetlecia śmierci Piotra Skargi, red. M. Lenart, Opole 2014, ss. 204, ISBN 978-83-904142-8-7

W publikacji zawarte zostały trzy studia poświęcone postaci Piotra Skargi: „Najstarsze przekazy o Skardze jako fundament jego ikonografii” (K. S. Ożóg), „Listy Piotra Skargi w archiwach prywatnej proweniencji przechowywanych w Archiwum Głównym Akt Dawnych (AGAD) w Warszawie” (J. Zawadzki) oraz „Podręcznik życia wojskowego i religijnego Piotra Skargi” (M. Lenart).

Uzupełnienie tekstów stanowią fototypiczne edycje dwóch listów Skargi (z zasobu Archiwum Głównego Akt Dawnych) oraz faksymile pierwszego wydania „Żołnierskiego nabożeństwa” (z zasobu Muzeum Narodowego w Krakowie).

Książka ukazała się w serii Opera Extraordinaria.

 


Cieniom przodów naszych… W 150. rocznicę Powstania Styczniowego, oprac. I. Pogorzelska, P. Pawłowski, Kielce 2013, ss. 142, ISBN 978-83-935363-4-4, 978-83-62421-65-7

Wydany z okazji obchodów 150. rocznicy powstania styczniowego album przedstawia archiwalia wybrane z zasobu Archiwum Państwowego w Kielcach i jego oddziału w Sandomierzu. Prezentowane dokumenty dotyczą wydarzeń poprzedzających wybuch powstania i działań zbrojnych na Kielecczyźnie i ziemi sandomierskiej. Autorzy postanowili ponadto przedstawić czytelnikom dokumentację dotyczącą obchodów rocznicowych powstania styczniowego i innych archiwaliów świadczących o roli tego wydarzenia. Cześć albumowa wydawnictwa poprzedzona jest wstępem, którego współautorem jest prof. Wiesław Caban.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Prezydent Ignacy Mościcki i jego epoka w zbiorach archiwów polskich, oprac. J. Sikorski, A. Jodko, Gorzów Wielkopolski 2013, ISBN 978-83-936775-1-1, 978-83-62421-68-8

Prezentowany album jest jednocześnie katalogiem wystawy zorganizowanej przez Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim, które z okazji budowy swojej nowej siedziby przygotowało ekspozycję przedstawiającą postać Ignacego Mościckiego. Album zawiera fotokopie wyselekcjonowanych eksponatów wystawowych prezentujących życie ostatniego przedwojennego prezydenta, a pochodzących ze zbiorów kilkunastu różnych polskich archiwów. Czytelnik może zapoznać się nie tylko z dokumentami z okresu prezydentury, lecz także z czasów, gdy Ignacy Mościcki przebywał na emigracji, studiował czy wykładał na Politechnice Lwowskiej.

Książka wydana nakładem Archiwum Państwowego w Gorzowie Wielkopolskim i Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

 


Geometrzy małopolscy do końca XVIII wieku. Z dziejów geodezji i kartografii wielkoskalowej w Polsce, J. M. Stoksik, Kraków 2013, ss. 296, ISBN 978-83-927658-7-5

Publikacja stanowi obszerne opracowanie historii małopolskiej kartografii od początku jej istnienia do rozbiorów Rzeczpospolitej. Książka składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym z nich autorka szczegółowo przedstawiła początki miernictwa w Polsce, zapotrzebowanie na pomiary oraz kształtowanie się środowiska mierniczego w dawnej Rzeczpospolitej. Rozdział drugi poświęcony został Uniwersytetowi Krakowskiemu – ośrodkowi kształcenia geodetów i kartografów od XV do XVIII wieku. W ostatniej części wydawnictwa autorka przeanalizowała prace geometrów małopolskich w badanym okresie.

Wydawnictwo opatrzone jest aneksem zawierającym kopie kilkudziesięciu opisywanych w nim map i dokumentów, pochodzących m.in. z Archiwum Narodowego w Krakowie i Archiwum Głównego Akt Dawnych. Dodatkowo osobno dołączono 8 reprodukcji archiwaliów.

Publikacja dofinansowana przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Pomeranica XVI i XVII wieku w zbiorach biblioteki Archiwum Państwowego w Szczecinie, oprac. J. Kosman, Szczecin 2013, ss. 121, ISBN 978-83-89341-89-1

Kolekcja starodruczna biblioteki Archiwum Państwowego w Szczecinie obejmuje ponad 1600 dzieł, z czego ok. 30% to pomeranica, czyli druki wyodrębnione z uwagi na problematykę pomorską oraz miejsce wydania. Prezentowany katalog pomeraniców XVI i XVII wieku został przygotowany w oparciu o zasady opracowania starych druków. Część katalogowa poprzedzona jest wstępem omawiającym zarówno historię biblioteki szczecińskiego archiwum, jak i jej zasób starodruczny. W zamyśle autorów jest to pierwsza część większego opracowania, które obejmie również wiek XVIII.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Katalog wystawy archiwalnej: Rawicz i inni… W 150. rocznicę stracenia naczelnika województwa podlaskiego Władysława Rawicza, oprac. A. Rogalski, Siedlce 2013, ss. 112

Wydawnictwo składa się z dwóch części: obszernego wstępu oraz katalogu wystawy Rawicz i inni… W 150. rocznicę stracenia naczelnika województwa podlaskiego Władysława Rawicza, poświęconej uczestnikom powstania styczniowego. Publikacja zawiera zestaw oryginalnych aktów zgonów (faksymile) powstańców, zgromadzony na podstawie kwerendy w zasobie Archiwum Państwowego w Siedlcach. Znalazły się tu także wybrane akty zgonów wrogów powstania – żołnierzy rosyjskich oraz współpracujących z carskimi władzami polskich zdrajców i kolaborantów. Łącznie katalog obejmuje 144 podobizny aktów zgonów, w których odnotowano ponad 300 osób. Całość uzupełniają aneksy – wykazy aktów zgonów z lat 1863-1864.

 


Akta Sejmikowe Ziemi Chełmskiej 1572-1668, oprac. H. Gmiterek, W. Bondyra, J. Ternes, Archiwum Państwowe w Lublinie, Instytut Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2013, ss. 789 (seria wydawnicza Archiwum Państwowego w Lublinie Fontes Lublinenses, tom V pod red. P. Dymmela)

Piąty tom serii Fontes Lublinienses, poświęconej edycji źródeł do dziejów Lubelszczyzny powstałych do końca XVIII w., prezentuje akta wytworzone w latach 1572-1668 przez sejmik ziemi chełmskiej. Dokumentacja sejmików stanowi jedno z najważniejszych źródeł poznania realiów panujących w okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej. Uchwały sejmików szlacheckich odnosiły się do wszystkich sfer życia publicznego oraz wszystkich grup społecznych. Choć sejmik chełmski nie był wiodącą tego typu instytucją, to jednak posiadał szczególny charakter ze względu na położenie ziemi chełmskiej na pograniczu pomiędzy Małopolską a dzielnicami litewsko-ruskimi. Był to obszar, na którym krzyżowały się różne elementy etniczne, religijne i kulturowe, wpływające na organizację i działalność sejmiku oraz na mentalność, poglądy i kulturę polityczną miejscowej szlachty. W prezentowanej edycji znalazły się m.in. informacje o 212 zgromadzeniach szlachty chełmskiej oraz korespondencja sejmikowa.

 


Otwarty Skarbiec Pamięci. Studia Zespołu Archiwum Państwowego w Opolu zebrane z okazji 60-lecia powstania instytucji. Część pierwsza: Niezmienność idei i przemiany w cyklach czasu, red. nauk. M. Lenart, Opole 2013, ISBN 978-83-904142-25, 978-83-62421-74-9, ss. 192

Pierwszy tom serii Opera Extraordinaria wydawanej przez Archiwum Państwowe w Opolu prezentuje historię instytucji na tle sytuacji polityczno-społecznej regionu. Publikacja przybliża ponadto zbiory przechowywane w opolskim archiwum oraz sylwetki wybranych archiwistów. Do książki dołączona jest także płyta CD zawierająca film ze wspomnieniami byłych pracowników archiwum.

Z publikacją w wersji elektronicznej można zapoznać się na stronie archiwum.

 


Józef Siwiński „Wracać do was i klepać biedę nie myślę…”. Listy z Syberii 1873-1879, oprac. nauk. Eugeniusz Niebielski, Lublin 2013, ss. 227

Książka zawiera edycję ok. 60 listów napisanych przez Józefa Siwińskiego z Syberii, na którą wyjechał z własnej woli po upadku powstania styczniowego. Publikacja przybliża ponadto historię rodziny Siwińskich na Lubelszczyźnie oraz braci Jana i Józefa w Rosji. Zawiera także odpisy dokumentów dotyczących członków rodziny oraz spis rzeczy zabranych przez Józefa w podróż na Syberię. Ciekawy element wydawnictwa stanowią współczesne listy potomków Siwińskich dotyczące ich XIX-wiecznych przodków.

Książka została wydana w ramach nowej serii Archiwum Państwowego w Lublinie Źródła Lubelskie.

 


Zwrot polityczny ’48. Między polską drogą a projektem uniwersalnym, Warszawa 2013, ss. 753, ISBN 978-83-7545-481-9

Publikacja jest ósmym tomem z serii Polska mniej znana wydawanej przez Archiwum Akt Nowych we współpracy z Wydziałem Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Książki przedstawiają wyniki badań pracowników wymienionych ośrodków, a dotyczącą mało znanych kart historii PRL-u.

Prezentowany tom zawiera kilkadziesiąt artykułów dotyczących wydarzeń roku 1948, ukazujących szeroką perspektywę historyczną Polski oraz stan zasobów archiwalnych dotyczących wspomnianego okresu. Planowane jest wydanie drugiej części Zwrotu politycznego ’48, w której głos zabiorą również aktywni aktorzy polityczni tamtego okresu. Książka zawiera ostatnią pracę zmarłego profesora Jana Sobczaka, pamięci którego poświęcono tom.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Bibliografia zawartości Nadwarciańskiego Rocznika Historyczno–Archiwalnego oraz innych wydawnictw Archiwum Państwowego i Towarzystwa Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości w Gorzowie Wlkp. za lata 1994–2013, Gorzów Wielkopolski 2013, ss. 84, ISBN 978-83-88514-12-8

Niniejsze wydawnictwo jest retrospektywną bibliografią materiałów wydanych w ciągu ostatnich dwudziestu lat przez Archiwum Państwowe i Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości w Gorzowie Wielkopolski. Publikacja podzielona jest na dwie części. Pierwsza to wykaz prac zamieszczonych w wydanych dotąd numerach Nadwarciańskiego Rocznika Historyczno–Archiwalnego. Część ta dzieli się na kilkanaście rozdziałów, które odpowiadają rozdziałom rocznika. W drugiej części książki znajduje się lista 47 publikacji zwartych wydanych w tym samym okresie.

 


Stan wojenny z perspektywy lokalnej. Łódź i region 1981-1983, red. Sylwia Hadrysiak, Piotrków Trybunalski 2013, ss. 142, ISBN 978-83-936511-4-6

Niniejsza publikacja jest zbiorem artykułów przedstawiających stan wojenny w nieznanej powszechnie perspektywie. Teksty różnią się podejściem autorów do zagadnienia. Pierwsze cztery artykuły to prace historyczne, pozostałe to opracowania źródłoznawcze. Wszystkie ukazują stan wojenny w skali lokalnej, poruszając tematykę mało znaną. Wydarzenia tamtego okresu zazwyczaj opisywane są z perspektywy Warszawy lub Gdańska, dlatego cenne jest ukazanie ich w nowatorskim regionalnym ujęciu. Dzięki publikacji czytelnik może zapoznać z informacjami dotyczącymi codziennych problemów mieszkańców Łodzi w okresie stanu wojennego oraz nastrojów społecznych w małym ośrodku miejskim. Wydawnictwo kierowane jest zarówno do historyków, jak i osób zainteresowanych tematyką stanu wojennego w Polsce.

 


„Gdy myślę, Ojczyzna” – portrety sławnych Polaków w dokumencie archiwalnym…, Kielce 2013, ss. 60, ISBN 978-83-935363-3-7, 678-83-62421-64-0

Książka jest katalogiem wystawy zorganizowanej przez Archiwum Państwowe w Kielcach, na której zaprezentowane zostały sylwetki znanych Polaków. W pierwszej części publikacji znajduje się alfabetyczny spis krótkich haseł biograficznych bohaterów ekspozycji wraz z wykazem materiałów archiwalnych, które ich dotyczą. W części drugiej zaprezentowano natomiast fotografie wybranych eksponatów wystawowych. Publikowane archiwalia pochodzą z dwudziestu zbiorów archiwalnych z całej Polski, w tym z dziewięciu archiwów państwowych.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


A może byśmy tak porozmawiali o Tuwimie, Warszawa – Piotrków Trybunalski 2013, ss.127, ISBN 978-83-62421-79-4, 978-83-936511-9-1, cena 90 zł

Publikacja wydana przez Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim oraz Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych powstała z okazji obchodów Roku Juliana Tuwima. Prezentuje ona materiały dotyczące poety przechowywane w zbiorach archiwów państwowych w Bydgoszczy, Gdańsku, Kielcach, Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Płocku, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu oraz w Archiwum Akt Nowych, Narodowym Archiwum Cyfrowym oraz Archiwum Narodowym w Krakowie.

Część albumową książki poprzedzają dwa artykuły pracowników naukowych archiwum w Piotrkowie Trybunalskim, opisujące życie i twórczość Tuwima. Drugą część publikacji stanowią fotokopie różnorodnych archiwaliów, opatrzone komentarzem. Są wśród nich zarówno zdjęcia, afisze teatralne, czy korespondencje poety z różnych okresów jego życia, jak i dokumenty państwowe dotyczące Juliana Tuwima, np. jego akt urodzenia czy ślubu.

 


Materiały archiwalne do dziejów Wschowy, Barbara Ratajewska, Warszawa – Leszno 2013, ss. 207, ISBN 978-83-931008-1-1, 978-83-62421-69-5

Wydawnictwo składa się z trzech części. W pierwszej przedstawiony został zarys dziejów Wschowy, w drugiej zaprezentowano fotokopie archiwaliów podzielonych na grupy: dokumenty pergaminowe i papierowe, tłoki pieczętne, dokumentacja aktowa, techniczna, kartograficzna oraz widokówki i fotografie. Wśród prezentowanych dokumentów znalazło m.in. pismo Kazimierza Wielkiego z 1345 r. zwalniające Wschowę z opłat celnych. W trzeciej części publikacji zamieszczone zostały tłumaczenia kilkunastu wybranych dokumentów.

Autorką książki jest Barbara Ratajewska z Archiwum Państwowego w Lesznie. Publikacja została wydana przez Archiwum Państwowe w Lesznie oraz Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.

 


Elbląg w starej fotografii, oprac L. Potykanowicz-Suda, Gdańsk 2013, ss. 174, ISBN 978-83-933332-2-6

W publikacji zaprezentowano ponad 160 zdjęć przedwojennego Elbląga, będących unikalnym świadectwem historii miasta. Większość obiektów uwiecznionych na zdjęciach została bowiem zniszczona w czasie działań wojennych na początku 1945 roku. Zdjęcia przedstawiają niemal całe miasto, zarówno widoki ogólne, zabudowę głównych ulic, jak i dzielnic uboższych, obiekty wyróżniające się, jak i proste budowle.

Publikacja wydana nakładem Archiwum Państwowego w Gdańsku i Stowarzyszenia Przyjaciół Archiwum Państwowego w Gdańsku w serii wydawniczej „Skarby gdańskiego archiwum”.

Publikacja w formacie .pdf jest dostępna na stronie archiwum.

 


Łętownia (zarys dziejów), Zdzisław Konieczny, Przemyśl 2013, ss. 129, ISBN: 978-83-88172-51-9

Książka ta jest drugim wydaniem pracy Zdzisława Koniecznego o historii wsi Łętownia. Po pierwszej publikacji autorowi udało się dotrzeć do nowych materiałów archiwalnych, które wykorzystał uzupełniając swoją pracę. Ponadto wydanie drugie zostało zaktualizowane o wydarzenia najnowsze mające miejsce po 1994 roku. Publikacja zawiera również liczne fotografie oraz treść przywileju nadającego prawa do Łętowni przez Władysława Jagiełłę. Ciekawa publikacja opisująca dzieje pojedynczej wsi od okresu staropolskiego do dnia dzisiejszego, która zainteresuje nie tyko historyków regionalnych.

 


Sprawozdania wojewody łódzkiego. Rok 1939. Część 1. Legalny ruch polityczny i narodowościowy, red. Jacek Walicki, Łódź 2012, ss. 170, ISBN: 978-83-62421-51-0, 978-83-7525-754-0

Publikacja oprócz tytułowych sprawozdań zawiera obszerne wprowadzenie przygotowane przez redaktora tomu. Omówione zostały w nim m.in. najważniejsze wydarzenia, które miały miejsce od stycznia do czerwca 1939 r., zarówno o znaczeniu międzynarodowym, jak i lokalnym. Scharakteryzowane zostały także działania mobilizacyjne na ziemi łódzkiej.
Sprawozdania wojewody łódzkiego zawierają natomiast zarówno ogólny, jak i bardzo szczegółowy opis ruchów politycznych i narodowościowych w województwie. Opisane są w nich sytuacje poszczególnych ugrupowań, ich działalność propagandowa i skład zarządów. Przedstawiona została także działalność prasy regionalnej, w tym szczegółowe działania podejmowane w celu jej cenzury.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Ziemia opoczyńska w źródłach archiwalnych. Dokumenty z zasobu Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim. Oddział w Tomaszowie Mazowieckim, oprac. Maciej Hubka, Andrzej Wróbel, Tomaszów Mazowiecki – Opoczno 2011, ss. 166, ISBN: 83-913343-9-2

Publikacja zawiera szczegółowy, uporządkowany tematycznie wykaz dokumentów o regionie, które znajdują się w zasobie archiwum. Każda pozycja opatrzona jest krótką charakterystyką dokumentu. Zbiór poprzedzony jest wstępem, na który składa się zarys historii ziemi opoczyńskiej oraz charakterystyka zasobu Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim Oddział w Tomaszowie Mazowieckim, umożliwiająca czytelnikowi zapoznanie się zarówno z historią tego archiwum, jak i jego obecną strukturą. Do książki dołączona została płyta CD zawierająca elektroniczne kopie wybranych materiałów.

 


Dwie szkoły – dwie drogi do niepodległości? Materiały z sesji popularnonaukowej, Gniezno 2013, ss. 157, ISBN 978-83-62421-72-5, 978-83-926860-1-9

Prezentowane wydawnictwo jest publikacją dwuczęściową. Zawiera referaty wygłoszone podczas sesji popularnonaukowej, przeprowadzonej 16 października 2013 roku w Instytucie Kultury Europejskiej UAM. Na uwagę zasługują teksty autorstwa licealistów z Gniezna i Trzemeszna. W dalszej części wydawnictwa zaprezentowano archiwalia pochodzące ze zbiorów I Liceum Ogólnokształcącego w Gnieźnie, Liceum Ogólnokształcącego w Trzemesznie, Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie i Archiwum Państwowego w Poznaniu Oddział w Gnieźnie.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

 


Człowiek i dokument, oprac. Anna Jankowska przy współpracy Eweliny Majsterek i Krzysztofa Skarżyckiego, ss. 120, ISBN 978-83-933126-2-7, 978-83-62421-70-1

Z okazji otwarcia nowej siedziby Archiwum Państwowego w Radomiu zorganizowana została wystawa, której towarzyszył niniejszy katalog. Prezentuje on historię archiwum od jego założenia w 1921 roku oraz fotokopie i fotografie eksponatów wystawowych, a także przybliża sylwetki obecnych i byłych pracowników instytucji. W publikacji zaprezentowane zostały najcenniejsze i najciekawsze archiwalia znajdujące się w zasobie archiwum, z których najstarsze liczą ponad 500 lat. Wstęp do wydawnictwa napisał dyrektor Archiwum Państwowego w Radomiu Kazimierz Jaroszek. Część dotyczącą . jest fragment wywiadu z Heleną Kisiel, która pełniła tę funkcję przez niemal 30 lat.

Wydawnictwo dofinansowane przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.