Idea wspólnego dziedzictwa archiwalnego w relacjach z krajami Europy Środkowo-Wschodniej.

Najbardziej rozwinięte formy współdziałania i najczęstsze kontakty zawiązywane są w relacjach z krajami sąsiadującymi z Polską, takimi jak Białoruś, Litwa, Rosja, Ukraina. Wynika to z wielowiekowych bliskich związków historycznych i kulturalnych, wspólnych wydarzeń dziejowych, a w konsekwencji – zgromadzenia znacznych zbiorów dokumentów stanowiących wspólne dziedzictwo kulturowe.

Ukraina

Koncepcja wspólnego dziedzictwa archiwalnego realizowana była w ostatnich latach z dużym powodzeniem we współpracy z archiwami ukraińskimi. Nad realizacją tej idei pracował zespół ekspertów ds. archiwaliów w ramach Międzyrządowej Komisji Polsko-Ukraińskiej ds. ochrony i zwrotu dóbr kultury utraconych i bezprawnie przemieszczonych. Przygotowane zostały szczegółowe spisy ukrainików w zasobach polskich archiwów oraz poloników w archiwach ukraińskich. Zbliżeniu polsko-ukraińskiemu służyły obchody roku polskiego na Ukrainie i roku ukraińskiego w Polsce, organizowane w latach 2004-2005 przy znaczącym udziale archiwów obu krajów. Przygotowano wówczas cieszące się ogromnym zainteresowaniem publikacje oraz wystawy (także w formie prezentacji on-line): „Dzieje Polski w dokumencie archiwalnym” oraz „Dzieje Ukrainy dokumencie archiwalnym od X do XX w.”. Obydwie ekspozycje prezentowane były w kilku ważnych ośrodkach w Polsce i na Ukrainie. Polityka aktywnej sąsiedzkiej współpracy jest z powodzeniem kontynuowana. W latach 2007- 2017 w archiwach ukraińskich we Lwowie i Tarnopolu prowadzone były dalsze prace nad rejestracją poloników.

Litwa

W podobnym kierunku zmierzają prace Polsko-Litewskiej Grupy Ekspertów do Spraw Zachowania Dziedzictwa Kulturowego, w której biorą udział przedstawiciele NDAP. W oparciu o wypracowane w tym zespole założenia w ubiegłych latach zorganizowane zostały dla archiwistów litewskich staże z zakresu paleografii oraz konserwacji archiwaliów. Z kolei archiwiści polscy wyjeżdżali w ramach wymiany osobowej do archiwów litewskich, celem zapoznania się z ich zbiorami i metodami pracy.

Rosja

Ważnym partnerem są od lat archiwa rosyjskie, w których przechowuje się istotne dla polskiej strony materiały archiwalne. Jednym z największych dokonań we współpracy ze stroną rosyjską było niewątpliwie wydanie 4-tomowej edycji dokumentów dotyczących zbrodni katyńskiej. Idea wspólnego dziedzictwa archiwalnego realizowana była również w ramach Umowy o współpracy Archiwów Rzeczypospolitej Polskiej i Obwodu Kaliningradzkiego. Aktywność na tym polu przejawiało zwłaszcza Archiwum Państwowe w Olsztynie, sąsiadujące z Kaliningradem (dawnym Królewcem), organizując wraz z partnerami rosyjskimi wspólne wystawy oraz starając się propagować wiedzę o zasobach archiwalnych tam zgromadzonych.

Białoruś

W relacjach z archiwami Białorusi realizowano projekty wymiany mikrofilmów i skanów. Ogromnym sukcesem było doprowadzenie do pozyskania skanów z zasobu Państwowego Archiwum Historycznego w Mińsku z zespołu akt: Archiwum Sobieskich z Oławy, które trafiły do Archiwum Głównego Akt Dawnych. Strona polska wspierała też starania archiwów białoruskich o wpisanie na listę światowego dziedzictwa UNESCO olbrzymiego zbioru akt archiwum radziwiłłowskiego, co zakończyło się powodzeniem w 2009 r. Z kolei w 2017 r. zarząd archiwów  białoruskich wsparł polskie starania o wpisanie aktu Unii Lubelskiej z 1569 r. na listę światowego dziedzictwa, co także zostało uwieńczone sukcesem.

Archiwa polskie podejmują też różne formy działania w odniesieniu do krajów takich jak: Gruzja, Azerbejdżan, Kazachstan, Uzbekistan, Kirgizja. W zasięgu zainteresowania znajdują się przede wszystkim materiały dotyczące losów polskich emigrantów i zesłańców na tych terenach. Z Uzbekistanu udało się pozyskać we współpracy z Kancelarią Prezydenta RP dokumenty władz śledczych dotyczące Polaków w latach 1919-52, a następnie wydać drukiem poświęconą losom polskim publikację. Opracowano także zbiór dokumentów pt. „Historia Polaków w Kazachstanie 1936-1956” oraz zbiór dokumentów obrazujących losy obywateli polskich w Kirgizji w czasie II wojny światowej.