APENET (2009-12) / APEX (2012-15)

APENET (2009-12) / APEX (2012-15)Międzynarodowy zespół archiwistów i informatyków, w ramach projektu APEnet (2009-2012), a od 2012 r. – w ramach realizacji projektu APEX stworzył nowoczesne narzędzie dostępu do ogromnej ilości źródeł historycznych. Europejski Portal Archiwalny oferuje obecnie ponad 245 mln danych opisowych na poziomie jednostki archiwalnej oraz ponad 200 mln skanów pochodzących ogółem z ponad 5700 archiwów i instytucji archiwalnych, zlokalizowanych w 30 państwach Europy i poza nią. Udostępniane w portalu informacje dotyczą materiałów archiwalnych od średniowiecza do czasów współczesnych i obejmują szerokie spektrum tematów badawczych, odnoszących się do dziejów poszczególnych krajów, wzajemnych relacji, kontaktów na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i kulturalnej. Umożliwiają one badanie przeszłości kontynentu europejskiego, uwzględniając jego różnorodność narodową, kulturową i religijną.

NDAP wspólnie z archiwami państwowymi w Polsce aktywnie uczestniczyła w realizacji obu projektów: APEnet-u w latach 2009-2012 oraz APEX-u w latach 2012-2015. Strona polska włączyła się w proces implementacji standardów archiwalnych na potrzeby projektu, w budowę narzędzi informatycznych usprawniających konwersję danych z archiwów do wymaganego w projekcie formatu , przygotowanie danych opisowych i skanów do publikacji oraz w upowszechnienie wiedzy o projekcie i doświadczeniach z niego wyniesionych. Przedstawiciele NDAP uczestniczyli regularnie w spotkaniach kilku międzynarodowych zespołów roboczych, pracujących nad realizacją założeń projektu.

Jednym z głównych rezultatów udziału strony polskiej w wymienionych przedsięwzięciach jest udostępnienie w Europejskim Portalu Archiwalnym ponad 3 mln danych opisowych oraz ponad 1 mln obiektów cyfrowych, łącznie z 24 polskich archiwów państwowych. Wymieniony wkład, pod względem ilościowym, stawia obecnie polskie archiwa państwowe na 5 miejscu wśród ponad 30 partnerów europejskich. Pod względem oglądalności danych przez użytkowników z państw Europy i świata, materiały z polskich archiwów państwowych znajdują się obecnie na wysokim 3 miejscu (po archiwach Holandii i Niemiec).

 

W realizacji koordynowanego przez NDAP projektu APEX w latach 2012-2015 uczestniczyli przedstawiciele 14 archiwów państwowych, co obrazuje szczegółowo poniższe zestawienie.

Nazwa archiwumOsoby zaangażowane w projekt
Archiwum Główne Akt Dawnychdr Hubert Wajs – polski lider zespołu ds. standardów archiwalnych

Andrzej Zyskowski
Narodowe Archiwum Cyfrowedr Wojciech Woźniak
Archiwum Państwowe
w Częstochowie
Dorota Czech
Archiwum Państwowe
w Gorzowie Wielkopolskim
dr Juliusz Sikorski

Dorota Kmiecik
Archiwum Państwowe w KielcachAnna Rogowska
Archiwum Państwowe w Koszalinie Oddział w SłupskuGrzegorz Andryszak – country manager, koordynator działań technicznych strony polskiej, administrator polskich danych w Europejskim Portalu Archiwalnym

Anna Zbroszczyk

Krzysztof Skrzypiec
Archiwum Państwowe w KrakowieAnna Sokół
Archiwum Państwowe w LesznieMarcin Kapała
Archiwum Państwowe w Olsztynie Marek Kuczyński – polski lider zespołu ds. interoperacyjności APEX z Europeana

Karol Stromich
Archiwum Państwowe w PrzemyśluElżbieta Laska
Archiwum Państwowe w RadomiuAleksandra Nosowska

Krzysztof Skarżycki
Archiwum Państwowe w RzeszowieMarek Gieroń
Archiwum Państwowe w SzczecinieIga Bańkowska
Archiwum Państwowe w ToruniuArtur Nogaj

Janusz Bonczkowski
Archiwum Państwowe w WarszawieMagdalena Sadza

Rafał Mrowiec

 

Dane do Europejskiego Portalu Archiwalnego w ramach projektu APEnet oraz APEX przekazały łącznie 24 archiwa państwowe.

Uczestnicy projektu APEX w ciągu 3 lat swojej aktywności współpracowali nad wieloma innymi inicjatywami europejskimi, takimi jak projekty MONASTERIUM, CENDARI. Kluczowe znaczenie miała współpraca z EUROPEANA, dzięki której wypracowano możliwość wspólnej prezentacji danych. Obecnie informacje dostępne za pośrednictwem Europejskiego Portalu Archiwalnego są równocześnie udostępniane w portalu Europeana po uzyskaniu zgody dysponenta danych.

Jednym z najważniejszych wyzwań w projekcie, którego działania zakończyły się z dniem 30 wrześnie 2015 r. stało się podtrzymanie Europejskiego Portalu Archiwalnego z ogromnym zbiorem zgromadzonych w nim danych oraz jego dalszy rozwój, umożliwiający użytkownikom stały dostęp do coraz większej ilości informacji o zasobach archiwów europejskich. Wychodząc naprzeciw temu zadaniu zarząd projektu APEX doprowadził do powołania Fundacji Europejskiego Portalu Archiwalnego, która po zakończeniu projektu przejmie administrację portalu i będzie odpowiedzialna za jego rozbudowę w najbliższych latach.

Dorobek naukowy projektu APEX został utrwalony w postaci publikacji, prezentującej najbardziej interesujące artykuły powstałe w trakcie realizowanych prac, a noszącej znamienny tytuł: Discovering the past, looking to the future. European archives in the digital age (Stockholm 2015). Część z wymienionych opracowań jest dostępna na stronie projektu: http://www.aprx-project.eu/index.php/en/articles

Podsumowanie projektu europejskiego APEX w Budapeszcie

W dniach 7-9 września 2015 r. w Budapeszcie odbyła się międzynarodowa konferencja podsumowująca wyniki projektu APEX, realizowanego w latach 2012-2015 przez 33 partnerów europejskich, w tym NDAP i 14 polskich archiwów państwowych. Uroczysta inauguracja obrad, zorganizowanych pod hasłem: Collaboration and networking for a digital archival future odbyła się w siedzibie parlamentu węgierskiego z udziałem przedstawicieli archiwów narodowych, uniwersytetów i instytucji naukowo-badawczych. W ciągu trzech kolejnych dni ponad 30 referentów zaprezentowało doświadczenia projektu w zakresie rozbudowy Europejskiego Portalu Archiwalnego. Dyskutowano nad formami współpracy międzynarodowej między partnerami, wymianą doświadczeń archiwalnych i technologicznych oraz wspólnymi wysiłkami zmierzającymi do dalszego podtrzymywania infrastruktury informatycznej i zgromadzonej w projekcie ogromnej ilości danych z archiwów zjednoczonej Europy.

Konferencja projektu APEX w Budapeszcie stała się okazją zarówno do podsumowania prowadzonych przez ostatnie trzy lata prac nad rozbudową Europejskiego Portalu Archiwalnego, jak również umożliwiła rozpropagowanie wiedzy wśród środowisk historyków, genealogów, wykładowców uniwersyteckich i szerokich kręgów zainteresowanych o bogactwie materiałów archiwalnych z całej Europy.

APENET (2009-12) / APEX (2012-15)

Parlament węgierski – miejsce uroczystej inaugruacji obrad konferencji

 

APENET (2009-12) / APEX (2012-15)

Uniwersytet Eötvös Loránd w Budapeszcie – miejsce obrad


Projekt APEX
ARCHIVES PORTAL EUROPE NETWORK OF EXCELLENCE

APENET (2009-12) / APEX (2012-15)

Projekt jest w założeniu kontynuacją projektu APEnet. Został zainicjowany w marcu 2012 r. a jego realizacja została zakończona w marcu 2015 r. Liderem APEX-u było Archiwum Narodowe Holandii. Wśród uczestników znalazły się wszystkie kraje uczestniczące w APEnecie oraz nowi partnerzy. Ogółem w skład konsorcjum projektu weszło 28 partnerów:

Albania, Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Estonia, Finlandia, Francja, Hiszpania, Niemcy, Grecja, Węgry, Irlandia, Łotwa, Luxemburg, Malta, Norwegia, Polska, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Szwajcaria, ICARUS – Międzynarodowe Centrum Badań Archiwalnych.

Projekt APEnet doprowadził do zbudowania pierwszej wersji Europejskiego Portalu Archiwalnego oraz zamieszczenia w nim prawie 2 mln opisów inwentarzowych (na poziomie jednostki archiwalnej).

Zadania APEX:

  • rozszerzenie portalu archiwalnego na kolejne kraje,
  • udoskonalenie utworzonego portalu pod względem funkcjonalności,
  • rozwój narzędzi informatycznych, które ułatwią poszczególnym krajom samodzielne zarządzanie danymi, ich modyfikację i uzupełnianie o nowe dane,
  • stabilizacja infrastruktury technicznej portalu,
  • poprawa jakości dostarczanych danych,
  • propagowanie idei portalu wśród jak największej liczby instytucji przechowujących materiały archiwalne.

Ważnym zadaniem APEX-u była praca nad pogłębianiem interoperacyjności z portalem Europeana oraz umożliwieniem łatwego transferu danych. Do września 2013 r. ponad 20 uczestników projektu APEX zadeklarowało zgodę na równoczesne publikowanie danych w obu portalach.

Wszystkie kraje uczestniczące w projekcie APEX miały status: content provider, co oznacza, że są przyjęły zobowiązanie do dostarczenia nowych danych oraz uzupełnienia zawartość portalu o kolejne skany materiałów archiwalnych.

We wrześniu 2013 r. w portalu zamieszczono pierwszą nową partię rekordów, liczącą ogółem ponad 200 tys. opisów inwentarzowych, pochodzących z archiwów państwowych w Kielcach, Olsztynie i Rzeszowie.

Więcej o APEX na stronie projektu.


Projekt APENET – Europejski Portal Archiwalny

 

APENET (2009-12) / APEX (2012-15)Głównym celem projektu było zbudowanie logicznego i fizycznego modelu portalu archiwalnego oraz udostępnienie w nim informacji o zasobach archiwalnych przechowywanych w archiwach państw europejskich. Prace planowane były do końca 2011 r., zaś ich wyniki zaprezentowane zostały na stronie internetowej projektu APENET. Projekt był finansowany ze środków europejskich programu eContent plus.

Projekt realizowany był w oparciu o umowę pomiędzy Komisją Europejską a Ministerstwem Kultury i Archiwum Narodowym Hiszpanii, z dnia 8 grudnia 2008 r. W oparciu o to porozumienie, Archiwum Narodowe Hiszpanii, jako koordynator projektu, zawarło bilateralne umowy z poszczególnymi partnerami. W projekcie uczestniczyło 12 krajów: Grecja, Hiszpania, Holandia, Finlandia, Francja, Łotwa, Niemcy, Malta, Polska, Portugalia, Słowenia i Szwecja. Stronę polską reprezentowała Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. W dniu 15 stycznia 2009 r. umowę z partnerem hiszpańskim podpisała dr Barbara Berska, zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

12 października 2009 r. w Regionalnym Archiwum w Lund (Szwecja) odbyło się pierwsze posiedzenie plenarne państw członkowskich w projekcie. Uczestniczyła w nim także delegacja NDAP. W trakcie spotkania dokonano podsumowania dotychczasowych etapów prac oraz podjęto decyzję o przyjęciu do projektu nowych członków (Belgia i Irlandia).

Realizatorzy projektu APENET byli otwarci na współpracę z pokrewnymi inicjatywami europejskimi. Rozwinięte zostały bliskie kontakty z uczestnikami projektu EUROPEANA (www.europeana.eu), w ramach którego udostępniane były przede wszystkim dane o zbiorach bibliotecznych i muzealnych.

Informacja o pracach wykonanych w latach 2009-2012 w ramach realizacji projektu europejskiego APEnet (Archiwalny Portal Europejski)

Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, w oparciu o umowę z Narodowym Archiwum Hiszpanii z 15 stycznia 2009 r., koordynowała przez 3 lata prace realizowane w ramach projektu APEnet w 11 polskich archiwach państwowych. Celem przedsięwzięcia było zbudowanie Europejskiego Portalu Archiwalnego, prezentującego informacje o materiałach archiwalnych, przechowywanych w krajach Unii Europejskiej.

Jednym z głównych zadań wykonywanych przez archiwistów polskich było przygotowanie danych (opisów na poziomie jednostki archiwalnej) w formie elektronicznych inwentarzy zespołów archiwalnych. Zgodnie z przyjętymi wobec partnerów zagranicznych zobowiązaniami NDAP przekazała łącznie do budowanego portalu archiwalnego ok. 2 mln rekordów (opisów jednostek archiwalnych) oraz ponad 70 tys. skanów. Pod względem liczby przekazanych danych NDAP znalazła się na 5 miejscu wśród 16 krajów partnerskich UE uczestniczących w projekcie.

Zaangażowanie archiwów

Od 2009 r. w projekcie uczestniczyło 11 archiwów państwowych, tj.

  • Archiwum Akt Nowych
  • Archiwum Główne Akt Dawnych
  • Narodowe Archiwum Cyfrowe
  • Archiwum Państwowe w Gdańsku
  • Archiwum Państwowe w Koszalinie
  • Archiwum Państwowe w Krakowie
  • Archiwum Państwowe w Lublinie
  • Archiwum Państwowe w Olsztynie
  • Archiwum Państwowe w Poznaniu
  • Archiwum Państwowe w Rzeszowie
  • Archiwum Państwowe w Toruniu

Prace zespołów zadaniowych oraz przygotowanie nowych narzędzi informatycznych

Równolegle pracowały zespoły zadaniowe złożone z archiwistów i informatyków, które włączały się do prac nad logicznym i fizycznym modelem budowanego portalu archiwalnego.

  • Od grudnia 2009 r. do stycznia 2010 r. 6-osobowy zespół, złożony z przedstawicieli AGAD, NAC, AP Kraków i AP Poznań opracował na potrzeby projektu APEnet mapowanie baz danych SEZAM, IZA oraz ZOSIA. Wyniki tych prac posłużyły do porównania struktury baz danych, stosowanych w polskich archiwach państwowych z modelem opisu przyjętym w projekcie APEnet i opartym na standardzie EAD.
  • W lutym 2010 r. przedstawiciele AP Olsztyn i AP Kraków opracowali raport zawierający komentarze i sugestie do przygotowanego przez partnerów z Hiszpanii opisu funkcjonalności tworzonego portalu europejskiego.
  • W marcu 2010 r. opracowany został mechanizm konwersji danych z systemu zintegrowanego ZOSIA do standardów archiwalnych EAG, EAD w XML na potrzeby projektu APEnet (konwerter wykonany przez informatyka NAC, Jakuba Lewandowskiego w konsultacji z zespołem testującym w AP Poznań i AP Lublin).
  • W kwietniu oraz maju 2010 r. kilkuosobowy zespół prowadził prace testujące nad działaniem konwertera oraz sprawdzał poprawność konwertowanych danych ze standardami przyjętymi w projekcie.
  • Konwerter posłużył do konwersji 765 tys. danych z AP Lublin oraz AP Poznań, umieszczonych w systemie ZOSIA. Dane te przeniesiono do formatu XML-EAD (NAC) oraz przekazano partnerom francuskim (NDAP), którzy zamieścili je w portalu europejskim.
  • W okresie lipiec – wrzesień 2011 r. 4-osobowy zespół (M. Kuczyński, P. Lisica, K. Krawczyk, H. Wajs) opracował konwerter danych, służący konwersji z baz danych Access do formatu XML-EAD. Dzięki nowemu narzędziu możliwe było przeprowadzenie konwersji ponad 1 mln danych zebranych z archiwów i samodzielne zamieszczenie ich w portalu. Zespół przygotował też i udostępnił w portalu ponad 70 tys. skanów dokumentów z zasobu AP w Olsztynie.
  • W okresie grudzień 2011 – styczeń 2012 opracowana została klawiatura ekranowa umożliwiająca wprowadzanie znaków do formularzy html na potrzeby projektu APENET. Program przygotował Damian Kusnik, informatyk z NAC w konsultacji z partnerami hiszpańskimi (firma informatyczna INTECO administrująca portalem europejskim).

Zarządzanie domeną projektu przez NDAP

Na prośbę liderów projektu, w lipcu 2010 r. dokonano procesu przeniesienia strony internetowej oraz domeny projektu (www.apenet.eu) od partnerów szwedzkich (Archiwum Narodowego Szwecji) do Polski. Funkcję administratora strony NDAP powierzyła Narodowemu Archiwum Cyfrowemu, które udostępniło na ten cel miejsce na swoim serwerze. Właścicielem domeny projektu APEnet jest Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. Strona była przez okres realizacji projektu podstawowym narzędziem wymiany informacji między kilkunastu krajami zaangażowanymi w projekt.

Udział strony polskiej w spotkaniach

Przedstawiciele NDAP oraz archiwów regularnie brali udział w spotkaniach roboczych oraz zgromadzeniach generalnych uczestników projektu APEnet. W okresie 2009-2012 strona polska uczestniczyła łącznie w 12 spotkaniach uczestników projektu.

W 2009 r. delegacja NDAP wzięła udział w 2 spotkaniach roboczych w Brukseli, oraz General Assembly w Lund (Szwecja) oraz w Madrycie. W 2010 r. zostały one zorganizowane w Hadze (27-29 styczeń) oraz Leon w Hiszpanii (28-30 czerwca). W dniach 19-20 października NDAP była organizatorem spotkania roboczego w Warszawie, w którym uczestniczyli przedstawiciele Belgii, Francji, Hiszpanii, Niemiec oraz Szwecji. 5-osobowa delegacja była obecna na VIII Konferencji Europejskiej w Genewie w kwietniu 2010 r.

W 2011 r. odbyły się 3 spotkania (marzec – GA w Brukseli, konferencja w Sztokholmie – czerwiec, spotkanie robocze w Toledo – październik). W dniu 12 stycznia 2012 r. odbył się ostatni GA w Madrycie, podsumowujący realizację projektu.